نتیجه همان چیزی است که ما توهم مینامیم. پژوهشگران دانشگاه رور بوخوم آلمان با تصویربرداری لحظهای از مغز، سازوکار این پدیده را کشف کردهاند.
مواد روانگردان با اتصال به گیرندههای خاصی در مغز عمل میکنند. از میان این گیرندهها، بیشترین تأثیر روی گیرنده ۲A است. این گیرنده نقشهای متعددی ایفا میکند که یکی از آنها کاهش فعالیت در نواحی بینایی مغز و تأثیر بر یادگیری است.
کالوم وایت (Callum White)، نویسنده اول این مطالعه، توضیح میدهد: در پژوهشهای قبلی مشاهده کردیم که این گیرنده فرآیندهای بینایی را سرکوب میکند؛ یعنی اطلاعات بصری از دنیای بیرون کمتر به خودآگاه ما راه پیدا میکند. مغز برای پرکردن این خلأ، تکههایی از خاطرات را وارد میکند و این همان توهم است.
امواج آهسته مغز، پل ارتباطی بین بینایی و حافظه
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که این تغییر چگونه در مغز رخ میدهد. مواد روانگردان امواج هماهنگ فعالیت سلولهای مغزی را در نواحی بینایی تقویت میکنند. این امواج که به آنها نوسانات عصبی میگویند، راهی برای تبادل اطلاعات بین بخشهای مختلف مغز هستند.
پس از مصرف مواد روانگردان، نواحی بینایی شروع به تولید امواج آهسته (۵ هرتز) قویتری کردند. این امواج آهسته، ناحیه دیگری (به نام قشر پسپینهای) را تحریک کردند که به دسترسی به خاطرات مربوط است. با افزایش ارتباط بین این نواحی، مغز به وضعیت عملکردی متفاوتی وارد میشود: آگاهی از رویدادهای لحظهای کاهش مییابد و ادراک بیشتر به حافظه متکی میشود.
پروفسور دیرک یانکه (Dirk Jancke)، سرپرست این مطالعه، توضیح میدهد که نتیجه این فرآیند کمی شبیه به رویاپردازی نیمهبیدار است.
تصویربرداری لحظهای از مغز در حال توهم
برای مشاهده مستقیم این تغییرات، گروه پژوهشی از تصویربرداری نوری (روشی که فعالیت مغز را در لحظه ثبت میکند) استفاده کردند. آزمایشها روی موشهایی انجام شد که طوری طراحی شده بودند که سلولهای عصبی خاصی در مغزشان بدرخشد و مشاهدهشدنی باشد.
این طراحی به پژوهشگران اجازه داد دقیقاً مشخص کنند کدام سلولهای مغز در لحظه توهم فعال هستند. یانکه در این زمینه توضیح میدهد: توانستیم تأیید کنیم که سیگنالهای ثبتشده از نوعی سلول عصبی به نام سلولهای هرمی میآیند. این سلولها در لایههای میانی و عمیق قشر مغز قرار دارند و نقش پستچی را بازی میکنند: آنها پیامها را بین بخشهای مختلف مغز جابهجا میکنند.
پیامدهایی برای درمان افسردگی و اضطراب
این یافتهها، که در مجله کامیونیکِیشِنز بایالاجی/ Communications Biology منتشر شده، مبنای علمی محکمتری برای رواندرمانی به کمک مواد روانگردان فراهم میکند. روانشناسان در حال بررسی استفاده از این مواد برای درمان اختلالات اضطرابی و افسردگی هستند.
یانکه توضیح میدهد: وقتی تحت نظارت پزشکی از این مواد استفاده شود، میتوانند به طور موقت وضعیت مغز را تغییر دهند تا خاطرات مثبت فعال شوند و الگوهای فکری منفی عمیق بازسازی شوند. دیدن اینکه این درمانها در آینده چگونه شخصیسازی میشوند، هیجانانگیز خواهد بود.
جمعبندی
این پژوهش به ما نشان میدهد که توهم نه یک خطای ساده، که نتیجه یک معماری پیچیده در مغز است؛ جایی که خاطره جایگزین واقعیت میشود. همین درک تازه، راه را برای استفاده هدفمند از این مواد در درمان افسردگی و اضطراب هموارتر میکند. با این کشف، هم راز توهم فاش شد و هم پنجرهای تازه به سوی درمانهای روانشناختی گشوده شد.
