به گزارش خبرگزاری مهر، یادداشت مهمان؛ مهدی پناهی، کارشناس ارتباطات و رسانه: هشت درس از عاشورا در اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی آیتالله سیدعلی خامنهای، عنوان یادداشتی است که به تبیین و تشریح این موضوع مهم پرداخته است.
متن یادداشت به شرح زیر است:
محرم امسال نخستین محرمی است که جامعه اسلامی از حضور ظاهری رهبر شهید انقلاب اسلامی محروم است؛ شخصیتی که بیش از شش دهه از عمر علمی، فرهنگی و مبارزاتی خود را صرف تبیین معارف اهلبیت(ع) و بهویژه نهضت عاشورا کرد. مجموعه آثار، سخنرانیها و بیانات ایشان درباره عاشورا، امروز یک منظومه فکری منسجم را پیش روی پژوهشگران قرار داده است.
آثاری همچون آفتاب در مصاف، دو امام مجاهد، خونآورد، جاذبه حسینی، چهار گفتار، ۷۲ سخن عاشورایی، دفتر دوازدهم رهنامه، مجموعه جاودانه حسین، جلوههای معنوی و عرفانی، حماسه امام سجاد(ع) و دهها سخنرانی، خطبه، درس و یادداشت دیگر، ابعاد مختلف نگاه رهبر شهید به نهضت حسینی را تبیین کردهاند.
با مرور این آثار و بیانات میتوان هشت درس و پیام اساسی از اندیشه عاشورایی رهبر شهید انقلاب اسلامی استخراج کرد.
درس اول: عاشورا، پروژه احیای اسلام است
در منظومه فکری رهبر شهید، عاشورا پیش از آنکه یک حادثه تراژیک تاریخی باشد، یک حرکت نجاتبخش برای حفظ اسلام است. ایشان معتقد بودند هدف اصلی قیام امام حسین(ع)، احیای اسلام نبوی و جلوگیری از استحاله دین بود. از این منظر، شهادت هدف قیام نیست، بلکه نتیجه ایستادگی بر تکلیف الهی است. بقای اسلام در طول تاریخ نیز مرهون همین نهضت عظیم دانسته میشود.
درس دوم: عاشورا محدود به سال ۶۱ هجری نیست
یکی از مهمترین نوآوریهای فکری رهبر شهید، تبیین عاشورا بهعنوان یک الگوی تکرارپذیر تاریخی است. در این نگاه، عاشورا یک واقعه پایانیافته نیست، بلکه هر زمان که حق و باطل در برابر یکدیگر صفآرایی کنند، شرایط عاشورایی شکل میگیرد و انسان مؤمن باید وظیفه خود را تشخیص دهد. از همین منظر، انقلاب اسلامی نیز در امتداد همین منطق تاریخی تفسیر میشود.
درس سوم: همه ائمه(ع)، ادامهدهندگان راه حسین(ع) هستند
رهبر شهید با تکیه بر نظریه «انسان ۲۵۰ ساله» نشان میدهند که همه ائمه اطهار(ع) در حال انجام یک مأموریت واحد بودهاند. تفاوت رفتار امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، امام صادق(ع) یا امام رضا(ع) ناشی از تفاوت شرایط تاریخی است، نه تفاوت در هدف. به تعبیر مشهور ایشان، همه ائمه «همرزمان حسین در میدان حسین» هستند.
درس چهارم: مهمترین دستاورد عاشورا، بیدارسازی جامعه است
در این منظومه فکری، پیروزی اصلی عاشورا در میدان نظامی تعریف نمیشود، بلکه در بیدار کردن وجدان عمومی جامعه معنا پیدا میکند. عاشورا توانست غیرت دینی امت را احیا کند، مرجعیت اهلبیت(ع) را تثبیت سازد و جریان تشیع را به یک هویت تاریخی اثرگذار تبدیل کند. از این منظر، مهمترین ثمره قیام، بیداری جامعه اسلامی است.
درس پنجم: خون و پیام باید در کنار هم باشند
رهبر شهید نقش حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) را مکمل نهضت حسینی میدانستند. اگر عاشورا جهاد و فداکاری بود، حماسه زینبی جهاد تبیین و روایتگری بود. این نگاه تأکید میکند که هیچ حرکت حقطلبانهای بدون روایت صحیح و روشنگری عمومی به نتیجه نمیرسد. از همین رو، جهاد تبیین ادامه منطقی جهاد عاشورایی است.
درس ششم: تحریف، بزرگترین تهدید عاشوراست
یکی از تأکیدات مستمر رهبر شهید، مقابله با تحریفات تاریخی و نقلهای غیرمستند درباره عاشورا بود. ایشان معتقد بودند که حفظ حقیقت عاشورا، مقدم بر تحریک احساسات است و نقل مطالب ضعیف یا ساختگی، هرچند با نیت خیر، در بلندمدت به آسیب دیدن باورهای دینی جامعه منجر میشود. از این رو، پژوهش تاریخی و استناد به منابع معتبر جایگاه ویژهای در نگاه ایشان دارد.
درس هفتم: عاشورا یک نظریه تمدنی است
در اندیشه رهبر شهید، عاشورا صرفاً یک حادثه مذهبی یا سیاسی نیست، بلکه ظرفیت فرهنگسازی، امتسازی، نظامسازی و تمدنسازی دارد. ایشان عاشورا را موتور محرک تحولات بزرگ جهان تشیع و الهامبخش نهضتهای ضداستبدادی و ضداستعماری میدانستند. از همین منظر، شکلگیری جبهه مقاومت نیز امتداد منطق عاشورایی تلقی میشود.
درس هشتم: عاشورا، جمع میان عرفان، عقلانیت و حماسه است
رهبر شهید همواره بر این نکته تأکید داشتند که فهم عاشورا بدون شناخت معنویت و عرفان حسینی ممکن نیست. از نگاه ایشان، کربلا صرفاً یک صحنه نبرد سیاسی نیست؛ بلکه تجلی عبودیت، معرفت، عقلانیت، ایثار و حماسه است. به همین دلیل، برای فهم درست عاشورا باید از عرفات آغاز کرد و سپس به کربلا رسید.
جمعبندی
مرور آثار و اندیشههای عاشورایی رهبر شهید انقلاب اسلامی نشان میدهد که ایشان عاشورا را نه صرفاً یک واقعه تاریخی و نه فقط یک آیین سوگواری میدانستند، بلکه آن را مکتبی جامع برای فهم دین، جامعه، سیاست، مقاومت، تمدن و آینده تاریخ معرفی میکردند. در این منظومه فکری، عاشورا پروژهای مستمر برای احیای اسلام، بیداری امت، مقابله با تحریف، استمرار جهاد اهلبیت(ع) و زمینهسازی برای تحقق جامعه اسلامی است؛ مکتبی که از بعثت آغاز شده، در کربلا به نقطه عطف رسیده و تا تحقق کامل وعدههای الهی امتداد مییابد.
