به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، سیاستهای جوانی جمعیت در سالهای اخیر به یکی از محورهای مهم برنامهریزی در حوزه سلامت کشور تبدیل شده است؛ حوزهای که بخش قابل توجهی از آن به سلامت باروری، حمایت از مادران و ارتقای فرهنگ فرزندآوری مرتبط است. در این میان ماماها به عنوان یکی از مهمترین حلقههای ارائه خدمات سلامت، نقشی اساسی در اجرای این برنامهها دارند؛ نقشی که از آموزش و مشاوره پیش از ازدواج آغاز میشود و تا مراقبتهای دوران بارداری، زایمان و پس از آن ادامه دارد.
مریم بگلری، رییس گروه سلامت مادران، جمعیت و باروری معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان و مامای نمونه امسال، از جمله افرادی است که سالها در حوزه مامایی فعالیت کرده و پس از تجربه کار بالینی، وارد حوزه مدیریت و برنامهریزی در بخش سلامت مادران و جوانی جمعیت شده است. وی در گفتوگو با خبرنگار تسنیم از تجربههای حرفهای خود، برنامههای اجرا شده در حوزه حمایت از مادران، نقش ماماها در سیاستهای جمعیتی و چالشهای پیش روی این حوزه سخن گفت.
تسنیم: لطفاً خودتان را معرفی کنید و بفرمایید از چه سالی در حوزه مامایی و سپس در بخشهای مدیریتی فعالیت داشتهاید؟
بگلری: مریم بگلری، رییس گروه سلامت مادران، جمعیت و باروری معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان هستم. از سال 1375 تا سال 1392 در مراکز بهداشتی و درمانی در حرفه مامایی مشغول خدمت بودهام و به صورت مستقیم در ارائه خدمات به مادران و خانوادهها فعالیت داشتهام. از سال 1392 تاکنون نیز در معاونت بهداشتی دانشگاه در حوزه برنامههای مرتبط با سلامت مادران و جوانی جمعیت فعالیت میکنم و تلاش کردهام با استفاده از تجربیات سالهای کار بالینی، در حوزه برنامهریزی و مدیریت خدمات مؤثرتر عمل کنم.
تسنیم: چه شد که از کار بالینی وارد حوزه برنامهریزی و مدیریت در بخش جوانی جمعیت شدید؟
بگلری: در سالهایی که در مراکز ارائه خدمت فعالیت داشتم، ارتباط نزدیکی با مادران باردار و خانوادهها داشتم و به این حوزه علاقه زیادی پیدا کرده بودم. با توجه به همین علاقه و همچنین به درخواست معاون محترم بهداشتی، وارد حوزه مدیریتی شدم تا بتوانم در سطحی گستردهتر در زمینه ارتقای سلامت مادران و اجرای برنامههای مرتبط با جوانی جمعیت فعالیت داشته باشم.
تجربه حضور در خط مقدم ارائه خدمات سلامت باعث شد مشکلات، چالشها و نواقصی را که ممکن است در روند ارائه خدمات مامایی وجود داشته باشد از نزدیک لمس کنم. همین تجربه به من کمک کرد تا در حوزه مدیریتی با شناخت دقیقتر از نیازها و مشکلات، برای رفع موانع و ارتقای کیفیت خدمات تلاش بیشتری داشته باشم و پیگیریهای لازم را در این زمینه انجام دهم.
تسنیم: مهمترین اهداف برنامه جوانی جمعیت در حوزه سلامت مادران چیست؟
بگلری: مهمترین هدف این برنامهها ارتقای سلامت باروری و بارداری با تأکید بر تقویت جوانی جمعیت است. در این راستا اقداماتی مانند ارائه مشاورههای فرزندآوری، پیشگیری از ناباروریهای اکتسابی از طریق شناسایی زوجین نابارور و ارجاع آنها برای درمان، آموزش و پیشگیری از سقط جنین عمدی، مشاوره و آموزش زوجین در آستانه ازدواج، آموزش درباره عوارض برخی روشهای پیشگیری از بارداری و همچنین تکریم مادران باردار بر اساس مفاد قانون جوانی جمعیت انجام میشود. علاوه بر این، تلاش میشود با آموزش خانوادهها و افزایش همراهی آنان با مادران در دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان، سلامت مادر و نوزاد ارتقا یابد و با ترویج زایمان طبیعی، عوارض روشهای جراحی نیز کاهش پیدا کند.
تسنیم: ماماها چه نقشی در تحقق سیاستهای جوانی جمعیت دارند؟
بگلری: ماماها در خط مقدم اجرای بسیاری از برنامههای مرتبط با سلامت مادران و سیاستهای جمعیتی قرار دارند. اجرای دقیق مفاد قانونی مرتبط با حوزه مامایی، ترغیب زوجین جوان به فرزندآوری بهموقع، پیشگیری از سقط جنین القایی، ارائه مراقبتهای پیش از بارداری، دوران بارداری و پس از زایمان و همچنین تلاش برای کاهش مرگومیر مادران و نوزادان از جمله وظایف مهم آنان است. علاوه بر این، آموزش دختران جوان در مدارس برای پیشگیری از ناباروریهای اکتسابی نیز از دیگر فعالیتهایی است که ماماها در آن نقش دارند.
تسنیم: از نگاه شما چرا حضور ماما در خط مقدم اجرای این برنامهها اهمیت دارد؟
بگلری: ماماها از جمله نیروهایی هستند که ارتباط نزدیک و مستمری با زنان و خانوادهها دارند و همین موضوع باعث شده اعتماد بالایی میان جامعه زنان و ماماها شکل بگیرد. زنان در بسیاری از مسائل مرتبط با سلامت باروری به ماماها مراجعه میکنند و از مشاوره و راهنماییهای آنان بهره میبرند. همین اعتماد و ارتباط نزدیک، ظرفیت بسیار ارزشمندی برای ارتقای آگاهی جامعه، اصلاح نگرشها و فرهنگسازی در حوزه سلامت و فرزندآوری ایجاد کرده است.
تسنیم: چه اقداماتی برای توانمندسازی ماماها در این حوزه انجام شده است؟
بگلری: در سالهای اخیر تلاش شده با برگزاری دورههای آموزشی و برنامههای توانمندسازی، دانش و مهارت ماماها در حوزه جوانی جمعیت تقویت شود. برگزاری کلاسهای آموزشی تخصصی، اجرای دوره جامع «هادیان زندگی» با محوریت موضوعاتی مانند سقط، فرزندآوری و ناباروری برای ماماها، تربیت مربیان دورهدیده برای برگزاری کلاسهای آمادگی برای زایمان و همچنین توانمندسازی ماماها در زمینه مراقبتهای بارداری و ترویج زایمان طبیعی از جمله این اقدامات است.
تسنیم: در حوزه مسئولیت شما چه برنامههای مشخصی برای حمایت از مادران باردار اجرا شده است؟
بگلری: در این حوزه برنامههای متعددی اجرا شده است که از جمله آنها میتوان به پایش مستمر خدمات ماماها در مراکز ارائه خدمت، تجهیز مراکز مامایی و رفع نواقص موجود، ابلاغ دستورالعملهای تخصصی از سوی وزارت بهداشت برای ارائه خدمات بهینه به مادران باردار، تهیه و چاپ محتوای آموزشی، تأمین و توزیع مکملهای مورد نیاز مادران و همچنین هماهنگی برای ارجاع مادران باردار نیازمند مراقبت ویژه به مراکز تخصصی اشاره کرد. همچنین در حوزه بهداشت استان تاکنون 105 کلاس آمادگی برای زایمان راهاندازی شده که 13 مورد از آنها در سال گذشته ایجاد شده است.
تسنیم: مهمترین دستاورد اجرای برنامه جوانی جمعیت در استان چه بوده است؟
بگلری: باید توجه داشت که شاخصهای جمعیتی تحت تأثیر عوامل متعددی مانند کاهش ازدواج، افزایش طلاق، ناباروری، مهاجرت، مسائل اقتصادی و اجتماعی، سطح تحصیلات و اشتغال زنان قرار دارند و به همین دلیل بهبود این شاخصها نیازمند همکاری گسترده همه دستگاهها و نهادهای مرتبط است. با این حال اگرچه تغییرات چشمگیری در شاخصهای جمعیتی مشاهده نشده، اما فعالیتهای انجام شده نقش مهمی در ارتقای سلامت مادران و افزایش آگاهی عمومی جامعه درباره موضوعات مرتبط با فرزندآوری داشته است.
تسنیم: آیا شاخصهای قابل اندازهگیری برای ارزیابی موفقیت این برنامهها تعریف شده است؟
بگلری: بله، برای ارزیابی عملکرد برنامهها شاخصهایی در نظر گرفته شده است که از جمله آنها میتوان به میزان باروری کلی، درصد مشاورههای فرزندآوری و همچنین درصد آموزشهای پیش از ازدواج اشاره کرد. اجرای طرح «آمایش امید» یکی از برنامههای مهم در استان بوده که با هدف افزایش نرخ باروری کلی تا میزان 2٫5 تا سال 1407 در مراکز بهداشت زیرمجموعه دانشگاه اجرا میشود. در این طرح، گروههای هدف شامل زوجین بدون فرزند، تکفرزند و کمفرزند شناسایی و پس از اولویتبندی، مشاورههای فرزندآوری برای آنها ارائه میشود. همچنین همکاری با مرکز مردمی «نفس» (نجات فرزندان سقط) برای حمایت از مادرانی که قصد انصراف از سقط عمدی دارند، اجرای منشور کرامت مادری در مراکز بهداشتی و درمانی استان و راهاندازی 391 اتاق تکریم مادر و کودک از دیگر اقدامات مهم در این حوزه است.
علاوه بر این، انجام پژوهشهای کاربردی در زمینه جوانی جمعیت، همکاری با شهرداریها برای فضاسازی تبلیغاتی و نصب بیلبوردها و بنرهای فرهنگی و همچنین همکاری با صدا و سیما برای تولید و پخش برنامههای مرتبط با این موضوع از دیگر اقدامات انجام شده است. در همین راستا 8 مرکز «نفس» نیز در شهرستانهای تابعه راهاندازی شده است.
تسنیم: مهمترین چالشهای اجرایی در مسیر تحقق سیاستهای جوانی جمعیت چیست؟
بگلری: عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تأثیر زیادی بر شاخصهای جمعیتی دارند. افزایش سن ازدواج، تغییر سبک زندگی در شهرها، افزایش ناباروری، اشتغال و تحصیلات زنان، تأخیر در ازدواج و فرزندآوری، کاهش تمایل به فرزندآوری، تکفرزندی و فاصله طولانی بین تولد فرزندان از جمله چالشهایی است که در این حوزه با آن مواجه هستیم.
تسنیم: در سطح مراکز درمانی یا شبکههای بهداشت چه موانعی بیشتر مشاهده میشود؟
بگلری: یکی از مشکلات مهم، مراجعه نکردن منظم برخی از زنان برای دریافت مراقبتهای لازم در مراکز ارائه خدمت است. همچنین بسیاری از زوجین نابارور به دلیل هزینههای بالای اقدامات تشخیصی و داروهای درمانی، از ادامه روند درمان انصراف میدهند که این موضوع نیز یکی از چالشهای مهم در این حوزه محسوب میشود.
تسنیم: آیا کمبود نیروی انسانی یا زیرساختها نیز در اجرای برنامهها تأثیرگذار بوده است؟
بگلری: قطعاً تأمین نیروی انسانی کافی و فراهم بودن زیرساختهای مناسب از عوامل بسیار مهم در اجرای موفق برنامهها است و هرگونه کمبود در این حوزه میتواند روند ارائه خدمات را تحت تأثیر قرار دهد.
تامین نیروی انسانی کافی در مراکز ارائه خدمات، اختصاص اعتبارات لازم برای اجرای برنامهها، همکاری و هماهنگی دستگاههای مختلف برای فرهنگسازی عمومی، کاهش هزینههای درمان ناباروری و همچنین تلاش برای کاهش فشارهای اقتصادی بر خانوادهها از جمله اقداماتی است که میتواند در رفع این چالشها مؤثر باشد.
تسنیم: نقش آموزش و فرهنگسازی در تحقق اهداف جوانی جمعیت را چگونه ارزیابی میکنید؟
بگلری: آموزش و فرهنگسازی نقش بسیار مهمی در تغییر نگرش جامعه نسبت به موضوعاتی مانند ازدواج و فرزندآوری دارد. افزایش آگاهی عمومی میتواند باعث ارتقای سلامت جامعه، افزایش تمایل جوانان به ازدواج و فرزندآوری و اصلاح برخی باورهای نادرست در این حوزه شود. یکی از برنامههای مهم در این زمینه برگزاری کلاسهای آموزش هنگام ازدواج است که توسط ماماها و پزشکان برگزار میشود. در این کلاسها موضوعاتی مانند سلامت باروری، اهمیت فرزندآوری و مراقبتهای مرتبط با آن برای زوجین آموزش داده میشود.
تسنیم: به نظر شما مهمترین دغدغه نسل جوان در زمینه فرزندآوری چیست؟
بگلری: مسائل اقتصادی، داشتن شغل پایدار و همچنین دشواریهای مرتبط با ازدواج از مهمترین دغدغههای نسل جوان در این زمینه است. آموزش و فرهنگسازی، ارائه مشاورههای تخصصی، حمایتهای روحی و روانی از مادران، حفظ کرامت زنان و مادران و همچنین تلاش برای اصلاح نگرشهای منفی و باورهای نادرست درباره بارداری و فرزندآوری میتواند نقش مهمی در کاهش نگرانیهای مادران داشته باشد.
تسنیم: چشمانداز شما برای آینده برنامه جوانی جمعیت در حوزه سلامت چیست؟
بگلری: در صورتی که موانع موجود در مسیر ازدواج و فرزندآوری برطرف شود و حمایتهای لازم از خانوادهها صورت گیرد، میتوان به تحقق اهداف برنامه جوانی جمعیت و بهبود شاخصهای جمعیتی امیدوار بود. به اعتقاد من یکی از مهمترین اقدامات، حمایت مالی از جوانان برای تسهیل ازدواج است؛ چراکه ازدواج بهموقع نخستین گام در مسیر فرزندآوری و افزایش جمعیت محسوب میشود.
تسنیم: پیام شما به ماماها و فعالان حوزه سلامت در مسیر تحقق اهداف جوانی جمعیت چیست؟
بگلری: حرفه مامایی حرفهای سرشار از عشق و مسئولیت است؛ زیرا ماماها در واقع مسئول حفظ جان دو انسان یعنی مادر و جنین هستند. به همین دلیل نقش آنها در نظام سلامت بسیار ارزشمند است. من به نوبه خود فرارسیدن روز جهانی مامایی را به همه تلاشگران حوزه سلامت مادر و نوزاد تبریک میگویم و برای همه این عزیزان آرزوی موفقیت دارم.
انتهای پیام/
