به گزارش خبرگزاری مهر، صاحبنظران حوزه تاریخ شفاهی در هفتمین پیشنشست همایش علمی «تاریخ شفاهی دین و فرهنگ» با موضوع «تاریخ شفاهی و مستندسازی تاریخ اماکن متبرکه» بر ضرورت ثبت تجربههای زیسته خادمان، مجاوران و کنشگران اماکن متبرکه تأکید کردند و تاریخ شفاهی را حلقه اتصال تجربههای زیسته و میراث معنوی این مراکز با پژوهشها و نیازهای آینده جامعه دانستند.
هفتمین پیشنشست همایش علمی «تاریخ شفاهی دین و فرهنگ» با موضوع «تاریخ شفاهی و مستندسازی تاریخ اماکن متبرکه» با همکاری بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، انجمن تاریخ شفاهی ایران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم و مرکز اسناد و کتابخانه ملی شمال شرق کشور برگزار شد.
در ابتدای این نشست، ابوالفضل حسنآبادی، رئیس مرکز ترجمان معارف اسلامی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، با اشاره به سابقه برگزاری همایشهای تاریخ شفاهی در کشور اظهار کرد: از سال ۱۳۸۲ تاکنون پانزده دوره همایش تاریخ شفاهی برگزار شده و این رویداد به یکی از منظمترین و ماندگارترین جریانهای علمی حوزه تاریخ در کشور تبدیل شده است.
آرشیو منظم و ارزشمند آستان قدس رضوی در حوزه تاریخ شفاهی
وی با بیان اینکه تاریخ شفاهی در ایران دو مسیر اصلی را طی کرده است، افزود: بخشی از فعالیتها به ثبت و گردآوری روایتها و خاطرات اختصاص داشته و بخش دیگر به بهرهگیری از تاریخ شفاهی به عنوان یک روش علمی برای تولید دانش و انتقال تجربههای سازمانی، اجتماعی و فرهنگی پرداخته است.
حسنآبادی تاریخ شفاهی را ابزاری برای فهم شیوه زندگی، اندیشه و زیست اجتماعی مردم در دورههای مختلف دانست و تصریح کرد: محتوای تولیدشده در این حوزه به نسلهای آینده کمک میکند تا درک دقیقتری از گذشته و تحولات اجتماعی داشته باشند.
وی همچنین آستان قدس رضوی را یکی از فعالترین مراکز تاریخ شفاهی کشور معرفی کرد و گفت: این مجموعه طی سالهای گذشته در حوزه تاریخ شفاهی دینی و مذهبی اقدامات گستردهای انجام داده و از آرشیو منظم و ارزشمندی در این زمینه برخوردار است.
رئیس مرکز ترجمان معارف اسلامی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به سابقه مستندسازی در آستان قدس رضوی خاطرنشان کرد: نزدیک به ۲۷ سال است که فعالیتهای تاریخ شفاهی در این مجموعه بهصورت مستمر دنبال میشود و بخش مهمی از آن به بررسی تأثیرات فرهنگی، اجتماعی و دینی این نهاد مذهبی اختصاص دارد.
وی افزود: موضوعاتی همچون زیست معنوی مجاوران، تبارشناسی خاندانهای خادم، فرهنگ خدمت در حرم مطهر رضوی و نقش آستان قدس در افزایش تابآوری اجتماعی در بحرانها از جمله محورهایی است که ظرفیت پژوهشی گستردهای برای آینده دارد.
پروژه های تاریخ شفاهی به سمت مسائل کاربردی و نیازهای روز جامعه برود
در ادامه نشست، حجتالاسلام سعید فخرزاده، مدیر دفتر تدوین دستاوردهای انقلاب اسلامی حوزه هنری، با مرور تجربههای نخستین فعالیتهای تاریخ شفاهی در دوران دفاع مقدس، بر اهمیت ثبت و انتقال تجربههای اجتماعی و فرهنگی تأکید کرد.
وی اظهار کرد: در سالهای دفاع مقدس تلاشهای متعددی برای ثبت خاطرات رزمندگان انجام شد اما به مرور مشخص شد که برای استفاده پژوهشی و علمی از این روایتها، باید امکان راستیآزمایی و مستندسازی دقیق آنها نیز فراهم شود.
فخرزاده تاریخ شفاهی را یکی از مهمترین منابع تولید داده برای علوم انسانی دانست و گفت: برنامهریزی فرهنگی و اجتماعی بدون شناخت دقیق جامعه امکانپذیر نیست و این شناخت از طریق جمعآوری دادههای معتبر تاریخی و اجتماعی حاصل میشود.
وی با اشاره به نقش اماکن مذهبی در حیات اجتماعی جوامع افزود: لازم است کارکردهای فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و هویتی اماکن متبرکه بهصورت علمی مورد مطالعه قرار گیرد؛ چراکه این مراکز تأثیرات گستردهای بر زندگی مردم و توسعه جوامع محلی دارند.
مدیر دفتر تدوین دستاوردهای انقلاب اسلامی حوزه هنری همچنین پیشنهاد کرد پروژههای تاریخ شفاهی بیش از گذشته به سمت مسائل کاربردی و نیازهای امروز جامعه هدایت شوند تا نتایج آنها در حوزه سیاستگذاری و مدیریت فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد.
تمرکز بخش تاریخ شفاهی مرکز اسناد آستان قدس رضوی بر تاریخ شفاهی خادمان و فرهنگ خدمت
در بخش دیگری از این نشست، فاطمه خندان، رئیس بخش تاریخ شفاهی مرکز اسناد آستان قدس رضوی، به تشریح فعالیتها و دستاوردهای این مرکز پرداخت و گفت: بسیاری از ابعاد زندگی اجتماعی، فرهنگی و اداری آستان قدس رضوی در اسناد مکتوب ثبت نشده و تنها از طریق تجربههای زیسته کارکنان، خادمان و مجاوران قابل بازیابی و مستندسازی است.
وی با اشاره به بیش از دو دهه فعالیت مستمر در حوزه تاریخ شفاهی آستان قدس رضوی افزود: تاکنون مجموعهای ارزشمند شامل بیش از ۲۸ هزار ساعت مصاحبه و دادههای تاریخ شفاهی گردآوری شده که امروز به عنوان یک سرمایه دانشی در اختیار پژوهشگران و مدیران قرار دارد.
خندان با تشریح مهمترین پروژههای انجامشده در این حوزه گفت: تاریخ شفاهی اماکن متبرکه، تشکیلات اداری آستان قدس رضوی، خاندانهای قدیمی خادمان و مؤسسات اقتصادی وابسته به آستان قدس رضوی از مهمترین محورهای پژوهشی این مرکز به شمار میروند.
وی ادامه داد: در پروژه تاریخ شفاهی اماکن متبرکه با ۲۸۸ نفر طی ۶۲۰ جلسه و بیش از ۱۴۳۰ ساعت مصاحبه انجام شده و موضوعاتی همچون هنر و معماری حرم مطهر، خدمات زائران، کرامات رضوی و تحولات اماکن متبرکه مورد بررسی قرار گرفته است.
رئیس بخش تاریخ شفاهی مرکز اسناد آستان قدس رضوی همچنین از تمرکز ویژه این مرکز بر تاریخ شفاهی خادمان و فرهنگ خدمت در حرم مطهر رضوی خبر داد و افزود: با توجه به بالا بودن سن بسیاری از خادمان پیشکسوت و موروثی، ثبت و حفظ این تجربیات ارزشمند به یکی از اولویتهای اصلی مرکز تبدیل شده است.
وی تأکید کرد: دادههای حاصل از تاریخ شفاهی تنها برای ثبت گذشته نیست، بلکه میتواند در مطالعات میانرشتهای، سیاستگذاری فرهنگی، مدیریت اماکن متبرکه و انتقال تجربه به نسلهای آینده نقشآفرین باشد.
گفتنی است هفتمین پیشنشست همایش علمی «تاریخ شفاهی دین و فرهنگ» با پرسش و پاسخ حاضران و تبادل نظر درباره ظرفیتهای تاریخ شفاهی در مستندسازی میراث فرهنگی و دینی کشور به کار خود پایان داد.
