«راضیه تجار» نویسنده مطرح و مدرس خانه داستان فرهنگسرای انقلاب در گفت و گو با خبرنگار سینماپرس با اشاره به نقش نویسندگان و اهالی قلم در کنش گری موثر در دوره جنگ و پساجنگ «جنگ تحمیلی۱۲روزه رژیم صهیونیستی علیه ایران» اظهار داشت: یکی از روشهای مواجهه با شرایط موجود، انجام مصاحبهها و گفتگوهای مقطعی با افرادی است که به واسطهی ارتباطات گستردهتر نسبت به افراد عادی، دیدگاههای خود را با دیگران به اشتراک میگذارند. این نوع مواجهه، بهصورت کوتاهمدت و مقطعی انجام میشود. اما در درازمدت، پاسخها و نظراتی که این افراد ارائه میدهند، در آثارشان متجلی میشود که طبیعتاً فرآیندی زمانبر است.
نویسنده کتاب های «بانوی رنگین کمان» و «شعله و شب» در پاسخ به این پرسش که بهترین بستر و بهترین نوع ادبی برای این مواجههی درازمدت کدام است؟ بیان کرد: بهترین شکل، معمولاً به صورت نوشتن است. حال این نوشتار میتواند داستان کوتاه باشد؛ گرچه متأسفانه امروزه به آن توجه کافی نمیشود و جایگاه خود را از دست داده است. این نوع روایت، محفلی برای ابراز وجود و بیان دغدغهها فراهم نمیکند و کمرنگتر شده است.
وی افزود: از سوی دیگر، نوشتن روایتهای مستند مانند یادداشتهای روزمره نیز وجود دارد که برخی استقبال میکنند؛ هرچند اینها غالباً وجه هنری ندارند و بیشتر مستند محسوب میشوند. گزینهی دیگر، زندگینامههای داستانی است؛ روایتهایی درباره کسانی که در این شرایط حضور داشتهاند و شاید به شهادت رسیدهاند. این شیوه میتواند راهکاری مؤثر باشد، همانطور که در دوران دفاع مقدس نیز شاهد آن بودیم و آثار متعددی در این زمینه خلق شد.
وی تاکید: همچنین رمانهای صرف نیز میتوانند دستاورد مهمی برای این حوزه باشند؛ آثاری که ماندگارند، روشنگری ایجاد میکنند و دارای سندیت هستند.
تجار همچنین در پاسخ به این پرسش که اگر بخواهیم از تجربهی جنگ هشت سالهمان درس بگیریم و در نگارش و خلق داستانها از آن بهره ببریم، باید به چه اشتباهات و کمکاریهایی که در قبال سوژهی جنگ انجام شده، توجه کنیم تا آنها را تکرار نکنیم؛ تصریح نمود: یکی از این نکات مهم، ضرورت نوشتن درباره این موضوع است. متأسفانه برخی نویسندگان در دوران جنگ هشت ساله سکوت کردند و ننوشتهاند. به نظر من، کسانی که مدعی نویسندگی هستند، علاوه بر خلق آثار خلاقانه، باید به این حوزه توجه ویژهای داشته باشند.
وی متذکر شد: نکتهی دیگر، اهمیت یادداشتنویسی روزانه، خاطرهنویسی و ثبت رویدادهاست. این فعالیتها معمولاً در نسل جدیدتر بیشتر دیده میشود؛ مثلاً ثبت مشاهدات، احساسات و وقایعی که در طول دوازده روز جنگ تجربه کردهاند. این مجموعهها میتوانند به صورت فردی یا جمعی گردآوری شوند و اهمیت بسیاری دارند که باید به آنها توجه شود.
او ادامه داد: همچنین لازم است که دربارهی شهدای شاخص، که به حق مورد احترام قلبی ما هستند، زندگینامههای داستانی تهیه شود. اطلاعات لازم دربارهی این افراد باید جمعآوری و پروندههای مرتبط شکل بگیرد. مراکزی هستند که عهدهدار این وظیفهاند و باید با نویسندگان همکاری کنند تا آثار مستندی دربارهی شهدای شاخص، روند کاری و دلایل هدف قرار گرفتن آنها تدوین شود.
عضو هیأت موسسه انجمن قلم ایران با بیان این مطلب که نیاز به فاصلهگیری خلاقانه در خلق آثار است؛ اظهار داشت: خالق اثر، مثلاً در حوزه رمان، باید فرصت هضم موضوع را داشته باشد، از فضای ملموس و احساسی فاصله بگیرد، بیاندیشد، سوژه را پرورش دهد و سپس ارائه کند. این فرآیند ممکن است شش ماه تا یک سال طول بکشد، اما این زمانبر بودن به معنی فراموشی یا از بین رفتن مسئله نیست.
تجار همچنین تصریح نمود: همیشه این دغدغه در ذهن بوده و گاهی نیز کمرنگ شده است که فراموش نکنیم کشور عزیزمان ایران، چقدر ارزشمند است و واقعاً باید با تمام توان و اراده آن را حفظ کنیم. این نگرانی در میان همه وجود دارد؛ اینکه دشمن به خاک ایران طمع دارد، امری است که همواره احساس شده و حقیقتی غیرقابل انکار است، نه اینکه صرفاً مسئلهای فرضی یا کوچک باشد.
وی افزود: این موضوع بیداری و هوشیاری مردم سرزمینمان را میطلبد، بهویژه نسل جدید و جوان که باید بیش از پیش به یاد داشته باشند؛ همان وحدتی که بزرگان ما توصیه کردهاند و بارها بر آن تأکید شده است. این وحدت، اصلی بنیادین برای حفظ کشور است.
این نویسنده با اشاره به لزوم توجه به انتخاب رسانه برای پیگیری اخبار اشاره کرد و اظهار داشت: همچنین وقتی هنرمندان و نویسندگان بخواهند اطلاعاتی به دست آورند یا پیامی دریافت کنند، باید مراقب باشند که از زبان دشمنان بهرهمند نشوند. شبکههایی مانند «اینتِرنشنال» نمونهای از این موضوعاند که متأسفانه زبان فارسی آنها، با وجود ظاهراً استفاده از این زبان، مملو از القائات و پیامهای بیگانه است که تعجبآور است.
وی متذکر شد: اگر دقیق رصد شود، میتوان دریافت که این شبکهها حتی به زبان فارسی نیز از بیگانگی و فاصلهگرفتن از فرهنگ و ملت ما سخن میگویند، در حالی که ظاهراً به زبان ما صحبت میکنند.
«راضیه تجار» در پایان این گفت و گو خاطرنشان کرد: البته باید توجه داشت که ایرانیان بسیار هوشمند هستند و بسیاری از این نکات را درک میکنند، اما یادآوری و توجه مداوم به این موضوعات ضروری است.
