اقتصادآنلاین، گروه سیاسی: در حالی که بحران نظامی میان ایران و آمریکا بازارهای جهانی انرژی را تحت تاثیر قرار داده، روسیه به اصلیترین ذینفع غیرمستقیم این تنش تبدیل شده است.
افزایش چشمگیر قیمت نفت و معافیتهای تحریمی آمریکا بر مسکو برای ثبات بازار، خزانه کرملین را با میلیاردها دلار درآمد پر کرده است.
شواهد نشان میدهد روسیه نه تنها تمایلی به میانجیگری واقعی برای صلح ندارد، بلکه تداوم وضعیت بحرانی را فرصتی طلایی برای بازسازی ماشین جنگی خود و تضعیف رقبای غربی میبیند.
روسیه درگیر جنگی فرسایشی در اوکراین است که این کشورها را با چالشهای بسیاری در اقتصاد مواجه کرده است. به ویژه آنکه اوکراینیها رفتهرفته توانستند با توسعه فناوریهای پهپادی ضربات راهبردی بسیاری به روسیه وارد کنند. حالا اما روسها در بحران خلیج فارس موقعیتی را یافتند که تحلیلگران آن را هدیه کریسمس زودهنگام برای ولادیمیر پوتین توصیف میکنند.
گزارشهای دریافتی از نهادهای مستقل رصد انرژی نشان میدهد که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، عملاً به کمک اقتصاد روسیه آمده است.
دلارهای نفتی و معافیتهای تحریمی
بر اساس دادههای مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک (CREA)، درآمدهای روسیه از صادرات سوختهای فسیلی در ماههای گذشته بالاترین سطح خود در دو سال اخیر رسیده است. این جهش درآمدی که بالغ بر ۷۱۳ میلیون یورو در روز تخمین زده میشود، مستقیماً حاصل شوک قیمتی است که جنگ ایران و آمریکا به بازار جهانی وارد کرده است. قیمت نفت از زمان آغاز درگیریها بیش از ۵۰ درصد رشد داشته و بشکههای نفت را به مرز ۱۱۰ دلار کشانده است.
نکته کلیدی در این میان، ناپدید شدن «تخفیف» سنتی نفت اورال روسیه است. پیش از این، مسکو ناچار بود برای دور زدن تحریمهای غرب، نفت خود را با قیمتی بسیار پایینتر از شاخصهای جهانی به فروش برساند. اما اکنون با خروج بخشی از نفت خلیج فارس از چرخه بازار و ناامنی در تنگه هرمز، تقاضا برای نفت روسیه چنان بالا رفته که این فاصله قیمتی عملاً از میان رفته است.
مسکو اکنون نه تنها نفت بیشتری صادر میکند، بلکه هر بشکه را به قیمتی میفروشد که پیش از جنگ ایران، تصورش را هم نمیکرد.
آتشبس موقت و استراتژی حفظ تنش
در دوران آتشبس فعلی، رویکرد روسیه بیش از آنکه بر پایه تلاش برای دستیابی به یک توافق پایدار میان تهران و واشنگتن باشد، بر حفظ وضعیت نه جنگ، نه صلح استوار است. برای کرملین، یک توافق جامع که منجر به بازگشت کامل نفت ایران به بازار و کاهش تنشها شود، به معنای سقوط قیمت نفت و بازگشت فشار تحریمهای غربی بر دوش مسکو است.
از سوی دیگر روسیه ترجیح میدهد تا توان نظامی آمریکا در یک درگیری فرسایشی با ایران تحلیل برود.
عملکرد دیپلماتیک روسیه در میانه مذاکرات اسلامآباد و دیگر کانالهای غیررسمی، گواهی برهمین مدعا است. مسکو از یک سو خود را متحد استراتژیک تهران نشان میدهد و از سوی دیگر، از چراغ سبزهای دولت ترامپ برای تسهیل صادرات نفت خود بهره میبرد. ترامپ برای جلوگیری از انفجار قیمت بنزین در داخل آمریکا، در دو ماه اخیر بخشهایی از تحریمهای نفتی روسیه را نادیده گرفته است؛ اقدامی که عملاً خفگی مالی کرملین را برطرف کرده و به پوتین اجازه داده است تا با قدرت بیشتری به عملیات خود در جبهههای دیگر ادامه دهد.
به همین دلایل است که روسیه فقط در سطح دیپلماتیک از موضع ایران در مقابل آمریکا و غرب حمایت کرده، اما هیچ تلاش مشخصی برای پایان دادن به درگیری نداشته است.
تغیرات زیستمحیطی به سود روسیه
تحلیلگران معتقدند که این جنگ نه تنها در ابعاد نظامی، بلکه در حوزه زیستمحیطی نیز به نفع روسیه تمام شده است. تخریب زیرساختهای نفتی در ایران و منطقه خلیج فارس، حجم عظیمی از آلایندهها را وارد اتمسفر کرده است که بر اساس برآوردهای اولیه، تنها در دو هفته معادل کل آلایندگی یک سال کشوری مثل ایسلند بوده است.
اما لایه پنهان این فاجعه، بهرهبرداری روسیه از تغییرات اقلیمی و ذوب شدن یخهای قطبی است. با افزایش دمای جهانی که بر اثر این درگیریها شتاب گرفته، روسیه به عنوان کشوری با طولانیترین سواحل قطبی، در حال توسعه مسیر دریایی شمال است. مسکو با سرمایهگذاری ۳۰ میلیارد دلاری بر روی ناوگان یخشکنهای خود (که تعداد آنها ۵۷ فروند در مقابل تنها ۳ فروند آمریکایی است)، قصد دارد مسیرهای تجاری جهان را به کنترل خود درآورد. از این منظر، هرچه تنش در خلیج فارس تداوم یابد و قیمت انرژی بالاتر برود، روسیه منابع مالی بیشتری برای سلطه بر قطب شمال و استخراج ذخایر بکر آن پیدا میکند.
سرمایهگذاری روسها روی بیثباتی
واقعیت صحنه بینالملل نشان میدهد که روسیه در میانه نبرد ایران و آمریکا، تلاش میکند تا سود خود را از وضعیت بیثباتی بیشتر کند. برای مسکو، تداوم درگیری محدود یا وضعیت نه جنگ نه صلح، بهترین سناریوی ممکن است.
این وضعیت هم آمریکا را در باتلاق یک جنگ هزینهبر دیگر گرفتار میکند و هم ایران را برای حمایتهای دیپلماتیک و تسلیحاتی، وابستهتر نگه میدارد؛ بنابراین تداوم این وضعیت به معنای شارژ مجدد ماشین جنگی روسیه است. در حالی که ترامپ تلاش میکند به توافقی برای پایان جنگ دست یابد، پوتین تمایلی به پایان این درگیری ندارد.
در چنین شرایطی، اگر جامعه جهانی و بازیگران منطقهای متوجه نفع استراتژیک مسکو در بنبست فعلی نشوند، آتشبسهای موقت تنها مجالی برای تجدید قوای بازیگرانی خواهد بود که نفع خود را در شعلهور ماندن خاورمیانه جستوجو میکنند.
