هدف اصلی این طرح، شناسایی زودهنگام و مداخله سریع در حوزه آسیبهای روانی ناشی از جنگ است. سازمان بهزیستی با اجرای این طرح به دنبال شناسایی افرادی است که در جنگ اخیر دچار اختلال استرس پس از سانحه شدهاند.
پیامدهای روانشناختی بحرانهایی نظیر جنگها محدود به زمان وقوع نبوده و میتوانند در قالب طیفی از واکنشهای حاد استرسی، اختلال استرس حاد، اختلال استرس پس از سانحه، افسردگی و اختلالات اضطرابی در کوتاهمدت و بلندمدت تداوم یابند. در چنین شرایطی، شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر و ارائه مداخلات سریع و هدفمند، نقش تعیینکنندهای در پیشگیری از مزمن شدن آسیبهای روانی و کاهش بار فردی، خانوادگی و اجتماعی ناشی از بحران دارد. از اینرو، طراحی و استقرار نظامهای یکپارچه پایش و مداخله روانشناختی در سطح ملی یک ضرورت علمی، حرفهای و سیاستگذاری محسوب میشود.
سازمان بهزیستی کشور با همکاری و همافزایی سازمانها و نهادهای فعال در حوزه سلامت روان، برنامه ملی سنجش سلامت روان را بهعنوان یک برنامه جامع، کاملاً مبتنی بر بسترهای آنلاین برای پایش، غربالگری و مداخله زودهنگام در پیامدهای روانی ناشی از جنگ تحمیلی رمضان را اجرا میکند. این برنامه با بهرهگیری از زیرساختهای گسترده و شبکه خدماتی فعال سازمانها و دستگاههای دولتی و غیردولتی قابلیت اجرای سراسری و دسترسی عمومی را فراهم میسازد. این زیرساخت یکپارچه، بستر ارجاع، مداخله و پیگیری را در امتداد اجرای آنلاین فراهم ساخته و امکان اتصال مؤثر غربالگری دیجیتال به خدمات واقعی را تضمین میکند.
هدف این برنامه شناسایی سریع، طبقهبندی سطح خطر و ارائه مداخلات زودهنگام برای افراد آسیبدیده روانی در اثر بحران جنگ و پیامدهای آن است. ساختار اجرایی سنجش ملی سلامت روان مبتنی بر یک مدل سهمرحلهای تریاژ روانشناختی طراحی شده است که هدف آن، شناسایی سریع، طبقهبندی شدت آسیب روانی و هدایت افراد به سطح مناسب مداخله است. این ساختار بهگونهای تنظیم شده که بتواند در مقیاس ملی و در شرایط بحران با حداقل زمان و حداکثر دقت اجرا شود.
مرحله اول: غربالگری اولیه جمعیتی
افراد از طریق درگاه رسمی به آدرس https://behzisti.porsline.ir/s/PSY-Screen وارد سامانه شده و فرآیند ثبتنام را تکمیل میکنند. در این مرحله تنها اطلاعات حداقلی (سن، جنس، وضعیت کلی مواجهه با بحران) اخذ میشود و سطح دسترسی و رضایت آگاهانه کاربر ثبت میشود.
در این مرحله، افراد با تکمیل پرسشنامه ۹ سوالی (ASD) تحت ارزیابی اولیه قرار می گیرند. خروجی این مرحله، طبقهبندی افراد به سه سطح کمخطر، متوسط و پرخطر است. به افراد کم خطر با عبارت” نمره شما در حد انتظار است”، بازخورد داده شده و در خصوص خطوط یاری رسان نظیر ۱۴۸۰ و ۱۲۳ اطلاع رسانی انجام میشود.
افراد دارای نمرات متوسط (مرزی) و بالا ( پرخطر ) به مرحله دوم غربالگری هدایت میشوند.
مرحله دوم: ارزیابی تخصصی تروما و پیامدهای پس از بحران
در این مرحله، افراد پرخطر وارد ارزیابی دقیقتر و چندبعدی میشوند. هدف، بررسی شدت علائم، احتمال اختلالات تروما و تعیین سطح نیاز به مداخله است. در این سطح از چکلیست اختلال استرس پس از سانحه (PCL-۵)- نسخهDSM-۵استفاده میشود. همچنین ارزیابی عملکرد فردی (اجتماعی، شغلی، خانوادگی) نیز بهصورت آنلاین انجام میشود.خروجی این مرحله شامل: تعیین شدت اختلال و شناسایی موارد مرزی و پرخطر میباشد.
مرحله سوم: ارجاع و دریافت مداخلات
در این مرحله، افراد بر اساس سطح خطر به مسیرهای مداخلهای متفاوت هدایت میشوند:
افراد پرخطر: ارجاع به خدمات تخصصی (مشاوره، رواندرمانی، روانپزشکی)
افراد متوسط و کمخطر: دسترسی به بستههای آموزشی و اطلاعرسانی در مورد خدمات مراکز مشاوره
افراد پرخطر در صورت تمایل به استفاده از خدمات مراکز مشاوره و روانشناختی منتخب این برنامه می توانند شماره تماس خود را ثبت کنند تا جهت ارجاع به مراکز تعیین شده با آنها تماس گرفته شود.
اگر فرد در سطح کمخطر قرار بگیرد، به او توصیه میشود در صورت نیاز از طریق خط ۱۴۸۰ مشاوره دریافت کند و ضرورتی برای مراجعه حضوری وجود ندارد. اگر در سطح متوسط باشد، بستههای آموزشی در اختیارش قرار میگیرد و در صورت تمایل میتواند با ثبت شماره تلفن همراه، در کلاسهای آنلاین آموزشی شرکت کند. افرادی که در سطح پرخطر قرار بگیرند، پیامی در سامانه دریافت میکنند که در صورت تمایل میتوانند شماره همراه خود را ثبت کنند تا از خدمات مراکز منتخب سازمان بهزیستی بهرهمند شوند. البته اگر فرد نخواهد از خدمات سازمان استفاده کند میتواند با اطلاع از وضعیت خود، به هر مرکز مشاورهای که مدنظرش باشد مراجعه کند.
مرحله چهارم: پیگیری، پایش و ارزیابی مجدد
برای افراد در سطوح پرخطر سیستم پیگیری فعال طراحی میشود که شامل ارزیابی مجدد در فواصل زمانی (۷، ۱۴ و ۳۰ روز) است.این فرآیند از مزمن شدن اختلالات جلوگیری کرده و امکان مداخله بهموقع در صورت تشدید علائم را فراهم میسازد.
اجرای پویش سنجش ملی سلامت روان مبتنی بر رعایت دقیق اصول اخلاق حرفهای در روانشناسی و حفاظت از دادههای شخصی است.
براساس گزارش روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور، ابراهیم غفاری مدیرکل دفتر امور مشاوره و روانشناختی سازمان بهزیستی کشور درباره برآوردهای اولیه سازمان از میزان آسیبهای روانی ناشی از جنگ گفته است: پیشبینی میشود که بیش از ۲۰ درصد افراد ممکن است دچار اختلال اضطراب پس از جنگ شوند. همچنین برآورد ما این است که حدود ۵۰ درصد افرادی که دچار آسیب شدهاند برای دریافت خدمات به سازمان مراجعه کنند یا درخواست خدمت داشته باشند. تمام تلاش ریاست سازمان و وزیر رفاه این است که خدمات مورد نیاز متقاضیان بهصورت رایگان در اختیار قرار گیرد.
