به گزارش خبرنگار مهر،بررسی تاریخ تحولات معاصر ایران و منطقه، بدون تحلیل دقیق منظومه فکری و سیره عملی شهید آیتالله خامنهای امری ناممکن است. ایشان در قامت یک نظریهپرداز سیاسی و رهبری که طولانیترین دوران مدیریت کلان نظام را بر عهده داشت، واجد ویژگیهای منحصربهفردی در حوزههای فقه حکومتی، استراتژی نظامی و دیپلماسی مقاومت بود.
درصددیم در مجموعه گفتگویی به خوانشی تحلیلی از دههها کنشگری ایشان در سپهر عمومی بپردازیم. شخصیت ایشان، به عنوان پیونددهنده سنت فقاهتی با مقتضیات دنیای مدرن، چالشها و فرصتهای نوینی را پیش روی حکمرانی اسلامی قرار داد.از تدوین سیاستهای کلان در دوران گذار پس از جنگ، تا ایستادگی بر اصول استقلالطلبی در برابر فشارهای بینالمللی، همگی بخشی از کارنامهای است که نیازمند واکاوی است.
در این گفتگوها تلاش شده است تا فراتر از نگاههای کلیشهای، به ابعاد کمتر شناخته شدهی اندیشه ایشان در باب «تمدن نوین اسلامی» و «نظم نوین جهانی» پرداخته شود. اکنون که دوران حیات سیاسی ایشان به تاریخ پیوسته و به مقام شهادت نائل گشتهاند، بازخوانی میراثشان نه تنها یک ضرورت تاریخی برای درک ریشههای ثبات ایران، بلکه نقشهراهی برای فهم آیندهی جبهه مقاومت در منطقه به شمار میرود.
به همین منظور با حجت الاسلام تقی عابدی پژوهشگر مسائل دینی به گفتگو نشستیم که در ادامه حاصل آن را می خوانید:
*اکنون که به کارنامه زیست مجاهدانه شهید آیت الله سید علی خامنه ای مینگریم، اصلیترین ویژگی اخلاقی که ایشان را در تراز یک «رهبر شهید» قرار داد، چه میدانید؟
صحبت از شهید والامقامی که عمر خود را وقف اعتلای کلمه الله کرد، هم مایه افتخار است و هم مسئولیتی سنگین بر دوش ما میگذارد تا ابعاد پنهان شخصیت ایشان را برای نسلهای آینده تبیین کنیم.
بدون شک برجستهترین ویژگی ایشان «ذوب شدن در ولایت الهی و اخلاص مطلق» بود. ایشان همواره خود را سرباز کوچک اسلام مینامیدند. اما آن چیزی که در سیره عملی ایشان تجلی داشت، «زهد و سادهزیستی شگفتآور» بود. شهید عالیمقام ما، در اوج قدرت جهانی، زندگیای داشتند که از سطح متوسط جامعه پایینتر بود. این زهد برخاسته از تقوا، به ایشان شجاعتی میبخشید که در برابر ابرقدرتها سر خم نکنند. ایشان با شهادتشان ثابت کردند که نه تنها در کلام، بلکه در عمل نیز طالب لقاءالله بودند و پیوستن به یاران شهیدشان، آرزوی دیرینهای بود که سرانجام به آن رسیدند.
*در مباحث علمی، میراثی که از این شهید بزرگوار بر جای مانده را چگونه توصیف میکنید؟ آیا میتوان ایشان را یک نوآور در فقه اسلامی دانست؟
قطعا همینطور است. شهید آیتالله خامنهای یک فقیه «زمانشناس» بودند. ایشان در ادامه راه استاد بی نظیرش حضرت امام راحل، فقه را از کنج حجره فقاهت به متن جامعه و جهاد آوردند. دروس خارج فقه ایشان که اکنون به عنوان گنجینهای برای حوزههای علمیه باقی مانده، سرشار از قواعدی است که گرههای زندگی بشری را باز میکند. ایشان در مباحثی چون جهاد، موسیقی و… نظراتی را ارائه دادند که نشان از وزانت علمی و تسلط کامل بر منابع وحیانی داشت. شهادت ایشان، ضایعهای جبرانناپذیر برای جهان اسلام و حوزههای علمیه بود، اما آثار مکتوب و شاگردانی که تربیت کردند، راه ایشان را روشن نگاه خواهد داشت.
*در حوزه مدیریت، همواره از ایشان به عنوان دیدهبان تیزبین انقلاب یاد میشد. این قدرت تحلیل و دشمنشناسی در دوران حیاتشان چگونه تبلور یافت؟
مدیریت ایشان مبتنی بر «عقلانیت وحیانی» بود. شهید بزرگوار ما، بحرانهایی را مدیریت کردند که هر کدام برای فروپاشی یک نظام کافی بود. ایشان لایههای پیچیده نفاق و استکبار را با فراستی الهی تشخیص میدادند. در سختترین لحظات که همگان نگران بودند، آرامش ایشان که برخاسته از توکل بود، به جامعه تزریق میشد. ایشان هیچگاه به دشمن اعتماد نکردند و تا آخرین لحظه حیات، بر ایستادگی و مقاومت تاکید داشتند؛ مقاومتی که سرانجام با خون پاکشان امضا شد و به الگویی جهانی مبدل گشت.
*نگاه ایشان به فرهنگ و پیوند آن با تمدن اسلامی بسیار خاص بود. پس از شهادت ایشان، چگونه میتوان این نگاه را تداوم بخشید؟دیدگاه های اجتماعی ایشان چه بود؟
ایشان فرهنگ را هوای تنفس جامعه میدانستند. شهید آیتالله خامنهای خود یک ادیب و سخنور تراز اول بودند که با اشراف بر ادبیات کلاسیک و معاصر، مسیر جدیدی برای هنر متعهد گشودند. ایشان معتقد بودند تمدن اسلامی بدون هنر و فرهنگ متعالی شکل نمیگیرد. وظیفه ما اکنون این است که توصیههای ایشان در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی را به عنوان وصیتنامه تمدنی ایشان جدی بگیریم. ایشان همواره حامی هنرمندان و نویسندگانی بودند که در جبهه حق قلم میزدند.
ایشان به جوانها به عنوان ابزار نگاه نمیکردند، بلکه آنها را صاحبان اصلی انقلاب میدانستند. لحن پدرانه و صمیمی ایشان در دیدارها، دیواری میان حاکم و مردم باقی نگذاشته بود. خون شهید، جوشش جدیدی در رگهای جوانان ایجاد کرده است. امروز جوانان نه تنها در ایران، بلکه در سراسر جبهه مقاومت، ایشان را الگوی تمامعیار شجاعت و تدبیر میدانند. میراث ایشان، «عزت و استقلال» است که با شهادتشان ابدی شد.
