روحاله شیرازی در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در زاهدان از کشف مجموعهای از یافتههای کمنظیر در بیستویکمین فصل کاوشهای باستانشناسی این محوطه خبر داد و گفت: کشف یک بازی فکری مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد، شانه استخوانی با نقش کنده و بقایای مواد ارگانیک، اطلاعات تازهای از زندگی اجتماعی، فرهنگی و فناوری ساکنان شهرسوخته در اختیار پژوهشگران قرار داده است.
سرپرست هیات کاوش شهرسوخته سیستان اظهار داشت: شهرسوخته مرکز تمدن هیرمند و یکی از مهمترین محوطههای باستانشناختی ایران و جهان است که در فاصله 56 کیلومتری جنوب شهرستان زابل قرار دارد. حیات در این شهر باستانی به وسعت 273 هکتار، از اواخر هزاره چهارم تا تمامی هزاره سوم پیش از میلاد و در چهار دوره فرهنگی تداوم داشته است.
وی ادامه داد: کاوشهای باستانشناسی در این محوطه از اسفندماه سال 1346 آغاز شد و پیش از انقلاب اسلامی 10 فصل کاوش به سرپرستی ماریتسیو توزی انجام گرفت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز با تشکیل سازمان میراثفرهنگی، دور جدید کاوشها به سرپرستی سیدمنصور سیدسجادی آغاز شد و در 20 فصل ادامه یافت.
یافتههای تازه از زندگی مردم شهرسوخته
شیرازی با اشاره به دستاوردهای کاوشهای گذشته گفت: حاصل مطالعات و کاوشها در بخشهای مسکونی، صنعتی و گورستان شهرسوخته، اطلاعات ارزشمندی از ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ساکنان دشت سیستان و ارتباطات گسترده آنان با مناطق مختلف آسیای مرکزی، سواحل مکران، عمان و خلیج فارس، دره سند، جنوبغرب ایران و بینالنهرین در اختیار جامعه علمی قرار داده است.
وی درباره بیستویکمین فصل کاوشهای باستانشناسی شهرسوخته بیان کرد: این فصل از 29 تیرماه 1405 با هدف مطالعه ابعاد مختلف این محوطه آغاز شده و کاوشها در سه کارگاه شامل یک کارگاه در منطقه مسکونی و دو کارگاه در محدوده گورستان متمرکز شده است.
سرپرست هیات کاوش شهرسوخته افزود: کاوش در بخش شمالشرقی منطقه مسکونی به شناسایی دو فاز معماری و مجموعهای از شواهد مرتبط با فعالیتهای روزمره و برخی فعالیتهای پیشهورانه منجر شده است.
وی گفت: بقایای قابل توجه حیوانی، ابزارها، دورریزهای سنگی، پیکرکهای ساده و منقوش حیوانی و اجاقهای موجود در فضاهای معماری از جمله یافتههای این بخش است.
شیرازی تصریح کرد: مجموعه این شواهد نشان میدهد که این قسمت از شهرسوخته را نمیتوان منطقهای کاملاً صنعتی تلقی کرد، بلکه این محدوده در کنار برخی فعالیتهای پیشهورانه، نقش مهمی در فعالیتهای روزمره ساکنان شهر داشته است.
کشف بازی فکری هزاره سوم پیش از میلاد
وی با اشاره به یافتههای گورستان شهرسوخته اظهار کرد: یافتههای این بخش از تنوع و اهمیت قابل توجهی برخوردار است و گونههای جدیدی از تدفین، بقایای مواد ارگانیک، سفالهای ساده و منقوش و سفالهای رنگارنگ در میان آثار بهدستآمده قرار دارند.
سرپرست هیات کاوش شهرسوخته خاطرنشان کرد: آنچه بیستویکمین فصل کاوش را از فصلهای پیشین متمایز میکند، مجموعهای از یافتههای کمنظیر و ارزشمند است که میتواند اطلاعات تازهای درباره زندگی، فرهنگ و مناسبات اجتماعی مردم شهرسوخته در هزاره سوم پیش از میلاد ارائه کند.
شیرازی یکی از مهمترین یافتههای این فصل را کشف گونهای متفاوت از یک بازی فکری مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد عنوان کرد و گفت: این یافته میتواند دریچهای تازه برای شناخت ابعاد کمترشناختهشده زندگی اجتماعی و سرگرمیهای مردمان شهرسوخته در آن دوران باشد.
وی افزود: کشف این بازی فکری در کنار سایر شواهد بهدستآمده از گورستان نشان میدهد که زندگی در شهرسوخته تنها به فعالیتهای معیشتی، تولیدی و تامین نیازهای اولیه محدود نبوده و این جامعه از ابعاد پیچیده و متنوعی از زندگی اجتماعی و فرهنگی برخوردار بوده است.
کشف بقایای تخممرغ، پارچه و چرم در شهرسوخته
سرپرست هیات کاوش شهرسوخته یکی دیگر از یافتههای استثنایی این فصل را شواهد بهدستآمده از مواد ارگانیک دانست و گفت: شواهدی از موادی مانند تخممرغ، بقایای پارچه و چرم در جریان کاوشها به دست آمده است که از منظر باستانشناسی اهمیت ویژهای دارند.
شیرازی توضیح داد: مواد ارگانیک در محوطههای باستانی معمولا تحت تاثیر شرایط محیطی، فرایندهای طبیعی و گذشت زمان از بین میروند و حفظ آنها فرصتی کمنظیر برای مطالعه مستقیمتر شیوه زندگی، فناوری، اقتصاد و الگوهای مصرف جوامع گذشته فراهم میکند.
وی همچنین از کشف یک شانه استخوانی با نقش کنده بهعنوان یکی دیگر از یافتههای مهم بیستویکمین فصل کاوش خبر داد و اظهار کرد: این شانه تاکنون نمونه مشابهی در این منطقه نداشته و نمونههای مشابه آن تنها از برخی محوطههای آسیای مرکزی گزارش شده است.
شانه استخوانی بیسابقه چه اطلاعاتی میدهد؟
سرپرست هیات کاوش شهرسوخته تاکید کرد: شانه استخوانی و نقش کندهشده روی آن میتواند از منظر شناخت هنر، فناوری ساخت، شیوههای تزئین، آرایش و همچنین مناسبات فرهنگی و اجتماعی ساکنان شهرسوخته، موضوعی ارزشمند برای مطالعات تخصصی و میانرشتهای آینده باشد.
شیرازی با تاکید بر ضرورت استمرار مطالعات باستانشناختی در این محوطه گفت: ادامه کاوشها میتواند بخشهای ناشناخته بیشتری از این تمدن را آشکار کند؛ تمدنی که شواهد آن، فرایند گذار از یک زندگی روستانشینی محدود به شکلگیری یک شهر وسیع، سازمانیافته و پیچیده را در خود جای داده است.
وی افزود: اهمیت شهرسوخته تنها در قدمت آن خلاصه نمیشود، بلکه این محوطه امکان مطالعه یکی از مهمترین تجربههای شهرنشینی در هزاره سوم پیش از میلاد را فراهم میکند و هر فصل کاوش میتواند بخشی تازه از روایت زندگی انسان در این دوره تاریخی را پیش روی جامعه علمی قرار دهد.
مطالعات DNA و کربن 14 در دستور کار پژوهشگران
سرپرست هیات کاوش شهرسوخته با اشاره به انجام مطالعات میانرشتهای در بیستویکمین فصل کاوش خاطرنشان کرد: در این فصل مجموعهای از مطالعات تخصصی نیز در دستور کار قرار گرفته که از جمله آنها میتوان به نمونهبرداری OSL برای تاریخگذاری، برداشت نمونه برای تاریخگذاری مواد آلی بخش مسکونی و گورستان با روش کربن 14، مطالعات انسانشناسی، نمونهبرداری برای آزمایشهای دیرینDNA و دیرینآسیبشناسی انسانی بر اساس بقایای استخوانی اشاره کرد.
شیرازی گفت: تلفیق دادههای حاصل از کاوشهای باستانشناختی با نتایج مطالعات میانرشتهای میتواند به بازسازی دقیقتر ابعاد مختلف زندگی، مناسبات اجتماعی، الگوهای زیست، فناوری، سلامت و ارتباطات فرهنگی ساکنان شهرسوخته کمک کند.
وی تاکید کرد: نتایج این مطالعات میتواند جایگاه شهرسوخته را بهعنوان یکی از منابع کلیدی برای شناخت تمدنهای شهری هزاره سوم پیش از میلاد بیش از پیش آشکار کند.
انتهای پیام/
