رضا افتخار آشتیانی، در گفتگو با خبرنگار مهر در رابطه با رعایت بهداشت دهان و دندان قبل از بارداری بانوان توضیحاتی داد و گفت: مراقبت از دندانها، بهویژه برای بانوانی که قصد بارداری دارند، نیازمند یک برنامهریزی دقیق و پیشینی است. همانگونه که خانوادهها برای مسائل اقتصادی، تهیه مسکن و سایر ابعاد زندگی خود پیش از بارداری برنامهریزی میکنند، سلامت دهان و دندان نیز باید به عنوان یکی از ارکان اصلی این فرآیند در دستور کار قرار گیرد.
ارتباط سلامت دهان با زمان زایمان
وی ادامه داد: مراقبتهای دهان و دندان باید حتماً «پیش از دوران بارداری» آغاز شود. تحقیقات نشان میدهد بیماریهای ناشی از عدم رعایت بهداشت در محیط دهان، فراتر از یک درد ساده بوده و حتی میتواند منجر به «بارداری زودرس» و اجبار به وضع حمل پیش از موعد شود. از این رو، ارزیابی وضعیت دهان باید ۷ تا ۸ ماه پیش از اقدام به بارداری انجام پذیرد.
فرآیند پوسیدگی و ضرورت جراحیهای پیشگیرانه
افتخار آشتیانی اظهار داشت: باید توجه داشت که پوسیدگی دندان فرآیندی نیست که در عرض یک هفته یا ده روز به عصب برسد و ایجاد درد کند؛ این روند معمولاً یک تا دو سال زمان نیاز دارد. بنابراین، بانوانی که قصد بارداری دارند باید با مراجعه به متخصص، ارزیابی دقیقی انجام دهند تا دندانهایی که قابل نگهداری نیستند و ممکن است در آینده عوارض ایجاد کنند، پیش از شروع دوران بارداری خارج شوند. این اقدام تضمین میکند که مادر در ماههای ششم یا هفتم بارداری، ناگهان با دردهای جانکاه دندان مواجه نشود.
تأثیر نوسانات هورمونی بر التهاب لثه
استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تصریح کرد: اهمیت وجود جرمهای دندانی برای خانمهای باردار دوچندان است؛ چرا که هورمونهای زنانه در این دوران دچار نوسانات شدید شده و وضعیت سلامت لثهها را تحت تأثیر قرار میدهد. این اختلالات هورمونی گذرا که عواملی نظیر «ویار» را نیز به همراه دارد، باعث افزایش سطح التهاب در بدن میشود. اگر از قبل التهاب مختصری در لثه وجود داشته باشد، در زمان بارداری این التهاب به ناگهان تشدید شده و منجر به تورم شدید، خونریزی، بوی بد دهان و تجمع میکروبها میشود که سموم ناشی از آن عوارض نامطلوبی بر سلامت مادر و جنین بر جای میگذارد.
تومور حاملگی
وی اضافه کرد: یکی از عوارض شایع در این دوران، پدیدهای موسوم به «تومور حاملگی» است. باید تأکید کرد که این ضایعه به هیچ عنوان ماهیت سرطانی ندارد، بلکه واکنشی است که طی آن لثهها (بهویژه در افرادی که از قبل آماس لثه داشتهاند) در ماههای سوم و چهارم بارداری به شدت برجسته شده و با خونریزی و عفونت همراه میشود. انجام یک جرمگیری ساده و مراقبتهای اولیه پیش از بارداری، میتواند به شکل چشمگیری از بروز این مشکل جلوگیری کند.
هشدار در خصوص درمانهای زیبایی و کامپوزیتها
افتخار آشتیانی هشدار داد: در حال حاضر، شیوع درمانهای زیبایی نامناسب، بهویژه کامپوزیتهایی که به شکلی غیراصولی اجرا میشوند، به یک چالش جدی تبدیل شده است. برآوردها نشان میدهد متأسفانه ۷۰ تا ۸۰ درصد این درمانها به صورت نامناسب انجام شدهاند که در دوران بارداری عوارض دوچندانی ایجاد میکنند. این مداخلات غیراستاندارد باعث تشدید تورم لثه و افزایش احتمال بروز تومورهای حاملگی و سایر مشکلات عفونی میشوند.
وی توصیه کرد: اگر پیش از بارداری برنامهریزی کرده و دهان خود را از جرم پاکسازی نمودهاند، در صورت مشاهده مقداری حساسیت یا خونریزی جزئی در لثهها نگران نباشند؛ چرا که با حذف عامل اصلی (جرم)، این حساسیتها تحت کنترل بوده و خطری ایجاد نخواهد کرد.
هشدار نسبت به اثرات تراتوژنیک داروها بر جنین
افتخار آشتیانی بر حساسیت ویژه سه ماهه نخست بارداری تأکید میکنند. در این بازه زمانی که اندامهای جنین در حال شکلگیری و تغییر فرم هستند، مصرف هرگونه داروی نامناسب میتواند اثرات «تراتوژنیک» (Teratogenic) به همراه داشته باشد.
استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ادامه داد: اثرات تراتوژنیک به معنای بروز ناهنجاریهایی است که میتواند منجر به عدم تشکیل بخشی از بدن جنین یا ایجاد اختلالاتی نظیر «شکاف کام» شود. بر این اساس، استفاده از هرگونه دارو در دوران بارداری بدون نظر مستقیم پزشک مطلقاً ممنوع اعلام شده است. به عنوان مثال، دارویی مانند «آسپرین» در این دوران در لیست ممنوعیتها قرار دارد. در صورت بروز دنداندرد، بیمار باید حتماً به دندانپزشکی مراجعه کند که به داروشناسی دوران بارداری تسلط کامل داشته باشد و بداند کدام دارو برای سلامت مادر و جنین بیخطر است.
دندانها مخزن کلسیم نیستند
افتخار آشتیانی اذعان کرد: یک باور غلط و شایع در جامعه وجود دارد که مدعی است بدن در صورت کمبود کلسیم، این ماده را از دندانهای مادر برداشت کرده و به جنین منتقل میکند. کارشناسان به صراحت این فرضیه را رد میکنند. واقعیت علمی این است که دندانها پس از تشکیل، به هیچ عنوان کلسیم خود را از دست نمیدهند و بدن توانایی برداشت کلسیم از بافت دندان را ندارد.
وی متذکر شد: بر خلاف دندان، بدن در صورت نیاز میتواند کلسیم را از «استخوانها» برداشت کند، اما این اتفاق در مورد دندانها رخ نمیدهد. بنابراین، تخریب دندانها در دوران بارداری که عامه مردم آن را به حساب «پوکی دندان ناشی از بارداری» میگذارند، ریشه در کاهش کلسیم دندان ندارد.
افتخار آشتیانی در مورد علت اصلی پوسیدگی دندان توضیح و ادامه داد: علت اصلی این که گفته میشود «هر بارداری منجر به از دست رفتن یک دندان میشود»، ریشه در اختلال در بهداشت فردی در این دوران دارد. به دلیل شرایط خاص بارداری، میزان رعایت بهداشت دهان کاهش یافته و متعاقباً پوسیدگیها افزایش مییابد. در واقع، این پوسیدگی ناشی از عوامل محیطی و بهداشتی است، نه به خاطر انتقال کلسیم از دندان به جنین.
وی در خصوص مصرف مکملهای غذایی و کلسیم برای جلوگیری از پوکی استخوان یا کاهش عوارض بارداری، تصریح کرد: مادران نباید به صورت خودسرانه اقدام به مصرف این فرآوردهها کنند. مکملها نیز در دسته داروها قرار میگیرند و هرگونه تجویز باید صرفاً توسط «پزشک متخصص زنان» و پس از بررسی دقیق آزمایشهای خون انجام شود تا مشخص گردد که آیا بدن فرد اساساً به مکمل نیاز دارد یا خیر.
ایمنی درمانهای دندانپزشکی در دوران بارداری
افتخار آشتیانی، بر ضرورت تداوم مراقبتهای بهداشتی در دوران بارداری تأکید ویژهای دارند. یکی از نکات کلیدی، استمرار در رعایت بهداشت دهان است؛ مادران باید بدانند که حتی در صورت مشاهده خونریزی لثهها، نباید مسواک زدن و مراقبتهای معمول را متوقف کنند. همچنین، ترس از مراجعه به دندانپزشک نباید مانع از درمانهای ضروری در این دوران شود.
زمانبندی طلایی برای مداخلات دندانپزشکی
رئیس بخش فلوشیپ پروتز ایمپلنت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، گفت: در پروتکلهای درمانی، دوران بارداری به سه بازه زمانی تقسیم میشود که هر کدام اقتضائات خاص خود را دارد، در دوره سه ماهه اول، استراتژی اصلی دندانپزشکان «تأخیر در درمان» است تا هیچ داروی اضافهای وارد بدن مادر نشود. مگر در موارد اورژانسی مانند آبسههای شدید یا تورم صورت که مداخله پزشک الزامی است.
وی افزود: بهترین زمان درمان دندان در دوره سه ماهه دوم اتفاق میفتد و از این دوره به عنوان ایمنترین و بهترین زمان برای انجام درمانهای دندانپزشکی یاد میشود. در این ماه ها، اندامهای جنین شکل گرفته و مادر هنوز با سنگینیِ ماههای پایانی مواجه نشده است؛ در دوره سه ماهه سوم، اگرچه درمان بلامانع است، اما به دلیل سنگینی وزن مادر و دشواری دراز کشیدن طولانیمدت بر روی یونیت دندانپزشکی، انجام درمانهای پیچیده دشوارتر میشود.
رفع نگرانی از مواد بیحسی و اشعه ایکس
افتخار آشتیانی اظهار داشت: بسیاری از مادران از اثرات سوء مواد بیحسی یا رادیوگرافی بر جنین واهمه دارند. متخصصان تأکید میکنند که داروهای بیحسی مورد استفاده در دندانپزشکی اگر توسط پزشک آگاه انتخاب شوند، کاملاً ایمن (Safe) بوده و خطری برای جنین ندارند.
وی متذکر شد: در خصوص عکسبرداری (اشعه ایکس) نیز دو عاملِ «مدرن شدن دستگاههای رادیولوژی با دوز بسیار پایین» و «استفاده از روپوشهای سربی مخصوص»، ایمنی بیمار را تضمین میکند. در صورت استفاده از روپوش سربی، میزان اشعه رسیده به جنین تقریباً به «صفر» میرسد. لذا مادران نباید در صورت نیاز به درمانهایی نظیر کشیدن دندان در ماه چهارم یا پنجم، دچار واهمه شوند.
رئیس بخش فلوشیپ پروتز ایمپلنت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در پایان خاطر نشان کرد: خطرات ناشی از «عفونتهای دهانی و دندانی» برای سلامت جنین، به مراتب بسیار بیشتر و جدیتر از یک تزریق بیحسی ساده یا درمانهای استاندارد دندانپزشکی است. عفونت میتواند تأثیرات مخربی بر روند بارداری داشته باشد، در حالی که درمانهای تحت نظارت دندانپزشک متبحر، با انتخاب داروهای مناسب و بیخطر، سلامت هر دو (مادر و جنین) را حفظ خواهد کرد.
