در دوران نوجوانی، هویت فردی در حال شکلگیری است و پذیرش اجتماعی اهمیت زیادی دارد. نوجوانان دائماً خود را با دوستان، همسالان و افراد مشهور مقایسه میکنند و اگر احساس کنند که با این الگوهای ظاهریشان سازگاری ندارند، ممکن است احساس ناکافی بودن یا نارضایتی از خود را تجربه کنند. این امر میتواند تأثیرات منفی عمیقی بر سلامت روان آنها داشته باشد، از جمله کاهش عزت نفس، اضطراب، افسردگی و حتی بروز اختلالات تغذیهای مانند آنورکسیا (بیاشتهایی عصبی) و بولیمیا (پرخوری عصبی).
شبکههای اجتماعی و استانداردهای غیرواقعی زیبایی
با استفاده مداوم از شبکههای اجتماعی تأثیر کلیشههای ظاهر بر نوجوانان به میزان قابل توجهی افزایش یافته است. سکوهایی مانند اینستاگرام، تیک تاک و اسنپچت فضایی را ایجاد کردهاند که در آن کاربران دائماً در معرض تصاویر و ویدئوهایی از افراد به ظاهر «بینقص» قرار میگیرند. این تصاویر، اغلب توسط اینفلوئنسرها، مدلها و سلبریتیها منتشر میشوند که نه تنها ویژگیهای ظاهری خاصی دارند، بلکه از ابزارهای ویرایش تصویر نیز برای بهتر جلوه دادن خود استفاده میکنند. فعالیت در شبکههای اجتماعی موارد زیر را در همه افراد به ویژه نوجوانان، تشدید میکند:
افزایش مقایسۀ اجتماعی
نوجوانان هنگام مرور پستهای شبکههای اجتماعی، خود را با این تصاویر مقایسه میکنند و اگر تفاوتی میان خود و این الگوهای زیبایی ببینند، ممکن است احساس ناکامی کنند.
احساس فشار برای تغییر
بسیاری از نوجوانان تلاش میکنند تا ظاهر خود را با این استانداردها هماهنگ کنند. این امر میتواند منجر به تغییر رژیم غذایی، استفاده از محصولات آرایشی و حتی اقدام به جراحیهای زیبایی در سنین پایین شود.
تقویت پیامهای منفی دربارۀ جسم طبیعی
محتوای رسانههای اجتماعی به گونهای طراحی شده که ظاهر و جسم طبیعی با ویژگیهای معمولی مانند چین و چروک، لکهای پوستی، وزن طبیعی و … کمتر دیده میشوند. این موضوع باعث میشود که نوجوانان ظاهر و جسم خود را نامطلوب تصور کنند. یکی از عوامل مهم در تحریف ادراک نوجوانان از خود، استفاده از فیلترهای تصویری و برنامههای ویرایش عکس است. این ابزارها امکان تغییر ویژگیهای ظاهری را فراهم میکنند، به طوریکه افراد میتوانند بدون داشتن جراحی زیبایی، چهره و جسم خود را تغییر دهند. این روند باعث شکلگیری یک «هویت دیجیتال غیرواقعی» در ذهن نوجوانان میشود که با واقعیت جسمی آنها تفاوت دارد.
چگونه فیلترها بر ذهنیت نوجوان تأثیر میگذارند؟
ایجاد انتظارات غیر واقعبینانه
وقتی نوجوانان به طور مداوم از فیلترها برای تغییر چهره خود استفاده میکنند، به مرور زمان تصور میکنند که ظاهر «واقعی» آنها به اندازه کافی زیبا نیست. این موضوع میتواند منجر به نارضایتی مداوم از ظاهر خود و تلاش بیپایان برای تغییر آن شود.
کاهش اعتماد به نفس در زندگی واقعی
استفاده از فیلترها باعث میشود که نوجوانان در مواجهه با واقعیت (مانند دیدارهای حضوری یا ثبت تصاویر بدون فیلتر) احساس ناامنی کنند، زیرا تفاوت میان تصویر مجازی و واقعی آنها آشکار میشود.
افزایش تمایل به جراحیهای زیبایی
مطالعات نشان دادهاند بسیاری از نوجوانانی که به طور مداوم از فیلترهای زیبایی استفاده میکنند، در آینده تمایل بیشتری به انجام جراحیهای زیبایی دارند، زیرا میخواهند چهره خود را به آنچه در دنیای مجازی دیدهاند، نزدیک کنند.
