الهه جعفرزاده: همزمان با تداوم تعطیلیهای آموزشی در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ و تشدید بحرانهای محیطی، اقلیمی و حتی امنیتی، یکی از جدیترین دغدغههای خانوادهها به موضوع دریافت شهریه مدارس و هزینه سرویسها در شرایط تعطیلی مربوط میشود.
در شرایطی که آموزش حضوری در مقاطعی متوقف شده و آموزش مجازی جایگزین آن شده، این پرسش مطرح است که آیا مدارس و سرویسها در زمان جنگ و تعطیلی، همچنان حق دریافت شهریه دارند یا خیر.
دکتر حمیدرضا آقابابائیان، وکیل پایه یک دادگستری، در گفتوگو با خبرآنلاین، با استناد به قوانین مدنی، اصول حقوقی و رویه قضایی، به بررسی دقیق این مسئله پرداخته است.
او در اینباره میگوید: «اگر اجرای قرارداد به دلیل اتفاقی خارج از اراده (جنگ) غیرممکن شود، قرارداد از نظر عملیاتی از بین میرود. بنابراین، مطالبه شهریه برای زمانی که مدرسه در فعالیت نبوده، از نظر حقوقی «بیمبنا» است.»
دریافت شهریه در شرایط تعطیلی کامل مدارس « بیمبنا» است
آقابابائیان در توضیح وضعیت تعطیلی کامل مدارس میگوید: «اگر مدارس به دلیل جنگ «بهطور کامل» تعطیل شوند (عدم اجرای تعهد)، در این حالت، مطابق قانون مدنی ایران، مدارس حق دریافت شهریه کامل را ندارند. چون:
- با استناد به امر قهری (Force Majeure): جنگ یک حادثه غیرقابل پیشوری و غیرقابل اجتناب است. وقتی مدرسه نمیتواند خدمات آموزشی (که موضوع اصلی قرارداد است) را ارائه دهد، تعهد خود را انجام نداده است. در حقوق، “هیچ عوضی در برابر عوضی وجود ندارد”؛ یعنی وقتی خدماتی ارائه نشده، پولی هم نباید دریافت شود.»
- مفهوم «استحاله قرارداد»: در حقوق مدنی، اگر اجرای قرارداد به دلیل اتفاقی خارج از اراده (جنگ) غیرممکن شود، قرارداد از نظر عملیاتی از بین میرود. بنابراین، مطالبه شهریه برای زمانی که مدرسه در فعالیت نبوده، از نظر حقوقی «بیمبنا» است.
- اصل «عدم جواز ثروت بدون کار»: در حقوق ایران، هیچکس نمیتواند بدون ارائه خدمات، ثروتی را از دیگری تحصیل کند. مطالبه شهریه در زمان تعطیلی مطلق، مصداق بارز این است.
بنابراین اگر اجرای قرارداد به دلیل اتفاقی خارج از اراده (جنگ) غیرممکن شود، قرارداد از نظر عملیاتی از بین میرود. بنابراین، مطالبه شهریه برای زمانی که مدرسه در فعالیت نبوده، از نظر حقوقی «بیمبنا» است.»
مطالب بیشتر از این حقوقدان:
حقوق گم شده کودکان معصوم ایران در زمان جنگ
یک حقوقدان: حمله نظامی به زیرساختهای کشور مصداق جنایت است/ دفاع مشروع، اولین اقدام منطقی و حقوقی ایران در برابر تجاوز
مراجع قضایی بینالمللی حمله به کلانتریها را در زمره چه جرائمی میدانند؟/ پلیس وظیفهای برای دخالت و مشارکت در جنگ ندارد
سرویس مدارس؛ پرداخت هزینه بدون دریافت خدمت
این حقوقدان درباره وضعیت سرویس مدارس نیز تصریح میکند: «چون سرویس بخشی از قرارداد حملونقل است و در زمان جنگ انجام نشده، مطالبه هزینه آن نیز فاقد وجاهت قانونی است. اما فرض دیگر این است که مدارس «بهطور محدود یا همان آموزش از راه دور یا نیمهتمام» فعالیت کنند؛ که در این حالت، بحث پیچیدهتر میشود و ممکن است مدارس حق دریافت شهریه «نسبی» یا «تعدیل شده» را داشته باشند.»
تغییر ماهیت خدمت، الزامی بر تعدیل شهریه
آقابابائیان در ادامه با اشاره به محدودیت فعالیت مدارس، در توضیح تغییر ماهیت خدمت میگوید: «اگر مدرسه به جای حضور در کلاس، آموزش را از طریق اینترنت (Online) ارائه دهد، تعهد خود را انجام داده است، اما «کیفیت و ماهیت» آن با آنچه در قرارداد اولیه (آموزش حضوری) ذکر شده، متفاوت است.»
او تأکید میکند: «وقتی کیفیت خدمت به دلیل شرایط اضطراری افت میکند، ولی همچنان خدماتی ارائه میشود، طرفین (مدرسه و ولی) موظفند شهریه را تعدیل کنند. یعنی مدرسه نمیتواند همان شهریه کامل آموزش حضوری را مطالبه کند، زیرا هزینههای عملیاتی آن در زمان جنگ حذف یا کاهش یافته است.»
قانون کار چه میگوید؟/ تعلیق تعهدات در شرایط اضطراری
این حقوقدان با اشاره به قواعد حقوقی مکمل میگوید: «اگرچه رابطه مدرسه و دانشآموز مستقیماً تحت قانون کار نیست، اما در حقوق ایران، برای تحلیل رابطه خدماتگیرنده و خدماتدهنده در شرایط اضطراری، از قواعد قانون کار الهام گرفته میشود.
اگر کارگاه یا محل کار (در اینجا مدرسه) به دلیل حوادث غیرقابل پیشبینی (جنگ) تعطیل شود، رابطه قراردادی موقتاً به حالت تعلیق در میآید. در این حالت، حقوق و تکالیف طرفین متوقف میشود تا زمانی که امکان فعالیت فراهم گردد.»
رویه قضایی در این مسئله چیست؟/ تجربه کرونا و تغییر مبنای شهریه
آقابابائیان با اشاره به رویه قضایی میگوید: «نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه در خصوص «تغییر شرایط قرارداد» و «امر قهری» در موارد مشابه بسیار روشن است. اگر اجرای تعهد به دلیل شرایط خارجی (مانند جنگ یا قرنطینه) دچار استحاله شود (یعنی ماهیت آن تغییر کند یا انجام آن غیرممکن شود)، قرارداد از نظر حقوقی دچار اختلال شده و طرفین نمیتوانند به صورت یکجانبه تعهدات خود را مطالبه کنند.»
او با اشاره به تجربه دوران کرونا اضافه میکند: «در دوران کرونا، وقتی مدارس حضوری تعطیل شدند، مراجع حل اختلاف بر این مبنا بودند که اگر آموزش از حالت “حضوری” به “مجازی” تغییر یافت، شهریه نیز نباید همان مبلغ قبلی باشد، زیرا «هزینه تولید خدمت» و «ماهیت خدمت» تغییر کرده است. بنابراین، مطالبه شهریه کامل در زمان تعطیلی حضوری، برخلاف رویه قضایی است.»
آقابابائیان در پایان تأکید میکند: «در نهایت، مطالبه شهریه کامل در شرایط جنگی و تعطیلی، از نظر قانون مدنی ایران (ماده ۲۲۴ و ۲۲۵) و با توجه به رویه قضایی در مواجهه با فورسماژور، فاقد اثر حقوقی است. امید است آموزش وپرورش با کمک سازمان تعزیرات حکومتی و قوه قضایبه با بررسی سریع موضوع نسبت به اتخاد تصمیم بایسته در قالب بخشنامه “کسر شهریه مدارس و سرویسها ایاب و ذهاب” واعاده ان به والدین اقدام و یا تهاتر مبالغ مکسوره با شهریه سال بعد اقدام نماید. تا از سرازیر شدن سیل چند صد میلیون پرونده به محاکم دادگستری در خصوص شهریه مدارس غیر انتفاعی و مهدی های کودک پیشگیری شود.»
۴۷۲۳۲
