به گزارش خبرنگار مهر، فریدون عزیزی رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی، در نشست تخصصی روز جهانی چاقی با بیان اینکه چاقی به معنای تجمع بیش از حد چربی در بدن است، تأکید کرد: امروز چاقی بهعنوان یک بیماری مزمن شناخته میشود و دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک وضعیت ظاهری یا اضافه وزن ساده تلقی کرد.
وی در تشریح روشهای تشخیص چاقی گفت: دقیقترین روشهای سنجش میزان چربی بدن وجود دارد، اما این روشها پرهزینه و پیچیده هستند. به همین دلیل از حدود ۴۰ تا ۶۰ سال گذشته شاخصی ساده و کاربردی به نام نمایه توده بدنی در دنیا مورد استفاده قرار گرفته است.
عزیزی افزود: در این روش، وزن فرد بر حسب کیلوگرم بر مجذور قد بر حسب متر تقسیم میشود. اگر عدد بهدستآمده بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ باشد، وزن در محدوده طبیعی قرار دارد و اعداد بین ۲۵ تا ۲۹.۹ نشاندهنده اضافه وزن و اعداد ۳۰ و بالاتر بیانگر چاقی است و هرچه این شاخص بالاتر رود، خطر ابتلا به بیماریهای مختلف نیز افزایش مییابد.
وی با اشاره به اعتبار علمی این شاخص اظهار کرد: دقت BMI حدود ۸۰ درصد است و بهدلیل سادگی و قابلیت استفاده در مطالعات وسیع جمعیتی، همچنان شاخص اصلی در بررسیهای کشوری و بینالمللی محسوب میشود.
رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی با اشاره به روند جهانی این بیماری گفت: اپیدمی چاقی از دهههای پس از جنگ جهانی دوم آغاز شد. در آن زمان میانگین BMI جهانی حدود ۲۲ کیلوگرم بر متر مربع بود، اما طی دهههای بعد روند افزایشی قابل توجهی پیدا کرد، بهگونهای که در سالهای اخیر حدود ۱۸ درصد جمعیت بزرگسال جهان مبتلا به چاقی هستند.
وی تأکید کرد: افزایش شدت چاقی به معنای افزایش ریسک ابتلا به بیماریهایی نظیر دیابت، بیماریهای قلبیعروقی و سایر بیماریهای غیرواگیر است و هرچه درجه چاقی بالاتر باشد، احتمال بروز عوارض نیز بیشتر خواهد بود.
عزیزی با تأکید بر لزوم پیشگیری و مداخله زودهنگام خاطرنشان کرد: چاقی یک بیماری پیشرونده است و اگر در مراحل اولیه کنترل نشود، در سالهای بعد پیامدهای جدیتری برای فرد و نظام سلامت به همراه خواهد داشت.
چاقی سومین عامل خطر مرگ در ایران
عزیزی با اشاره به ابعاد جهانی اپیدمی چاقی اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۲ میلیارد نفر در جهان دچار اضافهوزن هستند که از این تعداد بیش از ۶۵۰ میلیون نفر مبتلا به چاقیاند؛ رقمی که نشاندهنده گسترش گسترده این بیماری در کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه است.
وی با تأکید بر اهمیت چاقی بهعنوان یکی از عوامل اصلی خطر بیماریها گفت: چاقی صرفاً یک مسئله ظاهری نیست، بلکه یکی از پنج عامل مهم خطر برای ابتلا به بیماریهای قلبی و سکتههای مغزی محسوب میشود. در ایران، چاقی سومین عامل خطر مرگومیر است، در حالی که در سطح جهانی بهدلیل شیوع بالاتر مصرف دخانیات، در رتبه چهارم قرار دارد.
عزیزی با اشاره به وضعیت کشور افزود: برآوردها نشان میدهد حدود ۱۶ میلیون نفر از جمعیت ایران دارای اضافهوزن (BMI بین ۲۵ تا ۳۰) و حدود ۸ میلیون نفر مبتلا به چاقی (BMI بالای ۳۰) هستند.
وی همچنین به نتایج مطالعه طولی جمعیت تهران اشاره کرد و گفت: در مطالعهای که حدود ۲۷ سال است در شرق تهران در حال انجام است و هر سه سال یکبار وضعیت سلامت افراد بررسی میشود، مشخص شده است که نزدیک به ۵۰ درصد زنان تهرانی دارای BMI بالای ۲۸ هستند و تنها حدود ۲۰ درصد در محدوده وزن طبیعی قرار دارند. روند چاقی طی سالهای اخیر بهویژه در میان زنان با سرعت قابل توجهی افزایش یافته است.
رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی با اشاره به چاقی شکمی بهعنوان شاخصی مهمتر از چاقی عمومی اظهار کرد: اگر دور کمر در مردان بالای ۹۰ سانتیمتر باشد، نشاندهنده چاقی شکمی است. بر اساس مطالعات انجامشده، حدود ۶۸ درصد جمعیت تهرانی دچار چاقی شکمی هستند؛ وضعیتی که ارتباط قویتری با عوارض قلبیعروقی و مرگومیر دارد.
وی افزود: سبک زندگی شهری، مصرف فستفودها و کاهش فعالیت بدنی از جمله عواملی است که باعث افزایش سریع این شاخصها در کلانشهرها شده است و این روند تنها محدود به تهران نیست، بلکه در بسیاری از شهرهای بزرگ کشور مشاهده میشود.
عزیزی در ادامه با بیان اینکه چاقی پیامدهای متعددی دارد، گفت: علاوه بر مشکلات متابولیک مانند دیابت، فشار خون بالا و اختلالات چربی خون، چاقی میتواند مشکلات مکانیکی مانند درد مفاصل و اختلال در حرکت نیز ایجاد کند. با افزایش BMI، خطر ابتلا به دیابت و بیماریهای قلبیعروقی بهطور قابل توجهی افزایش مییابد.
وی تأکید کرد: روند رو به رشد چاقی در کشور یک زنگ خطر جدی برای سلامت جامعه است و اگر اقدامات پیشگیرانه و اصلاح سبک زندگی بهصورت گسترده اجرا نشود، با بار فزاینده بیماریهای غیرواگیر در سالهای آینده مواجه خواهیم شد.
تأکید بر مداخلات زودهنگام و نقش روزهداری در سلامت متابولیک
عزیزی با تأکید بر اینکه کنترل چاقی نیازمند مداخلات در طول چرخه زندگی است، اظهار کرد: مداخلات باید از سنین پایین و حتی دوران بارداری آغاز شود و علاوه بر اقدامات فردی، سیاستهای اجتماعی و حاکمیتی نقش تعیینکنندهای در اصلاح الگوی تغذیه و افزایش فعالیت بدنی دارند.
وی افزود: تاکنون هیچ کشوری در دنیا نتوانسته روند رو به رشد چاقی را بهطور کامل مهار کند، زیرا اغلب برنامهها محدود به توصیههای فردی بوده و مداخلات ساختاری و حکمرانی سلامت کمتر مورد توجه قرار گرفته است و برای موفقیت در این حوزه، باید شرایطی فراهم شود که انتخاب غذای سالم برای مردم آسانتر و در دسترستر از غذای ناسالم باشد.
عزیزی با اشاره به برخی تجربههای جهانی گفت: در برخی کشورها با تأمین مستمر غذای سالم برای گروههای هدف، بهویژه کودکان، روند افزایشی چاقی در سالهای پایانی مطالعه متوقف شده است و این نشان میدهد سیاستهای حمایتی و اقتصادی مانند هدایت یارانهها یا کالابرگ به سمت غذاهای سالم میتواند مؤثر باشد.
وی بر ضرورت آموزش تغذیه سالم در مدارس، بهویژه برای دختران نوجوان که مادران آینده جامعه هستند، تأکید کرد و گفت: ورود مفاهیم تغذیه صحیح، پیشگیری از چاقی و سبک زندگی سالم به کتب درسی میتواند اثرات بلندمدت و پایداری بر سلامت نسلهای آینده داشته باشد.
رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی به موضوع روزهداری و آثار آن بر سلامت متابولیک اشاره کرد و افزود: روزهداری متناوب که امروزه در دنیا بهعنوان یک روش علمی برای بهبود وضعیت متابولیک مطرح است، در فرهنگ اسلامی بیش از ۱۴ قرن سابقه دارد. این الگو با ایجاد دورههای منظم پرهیز از غذا، سازوکارهای سازگاری و بازسازی سلولی را فعال میکند.
وی توضیح داد: در مرحله ابتدایی روزهداری، بدن با کاهش دریافت انرژی مواجه میشود و مکانیسمهای جبرانی برای حفظ حیات سلولها فعال میشوند. در ادامه، فرآیندهای بازسازی و بهبود عملکرد متابولیک رخ میدهد که میتواند در کاهش شاخصهای سندروم متابولیک، بهبود حساسیت به انسولین و کاهش التهاب مؤثر باشد.
عزیزی خاطرنشان کرد: اگر روزهداری بهصورت صحیح و همراه با تغذیه متعادل در وعدههای افطار و سحر انجام شود، میتواند بخشی از راهکار جامع پیشگیری و کنترل چاقی و بیماریهای غیرواگیر باشد؛ البته این امر باید با مشورت پزشک در افراد دارای بیماریهای زمینهای انجام گیرد.
