اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: در ظاهر جنگ با تفاهم اسلامآباد به شکل رسمی پایان یافته اما جنگ محدود در خلیج فارس و جنوب لبنان همچنان ادامه دارد.
این تبادل آتش محدود و حملات پراکنده، ابهام درباره سرنوشت تفاهم را به میان آورده و این پرسش را برجسته کرده که آیا منطقه در آستانه تثبیت شرایط قرار دارد یا تنها در یک دوره تنفس میان دو مرحله از بحران به سر میبرد؟
امیرعلی ابوالفتح، تحلیلگر مسائل آمریکا در گفتوگو با اقتصادآنلاین، ضمن بررسی آخرین تحولات، معتقد است جنگ عملاً پایان نیافته و تنها شکل آن تغییر کرده است.
او با تشریح اختلاف دیدگاهها در واشنگتن، احتمال بازگشت به جنگ پرشدت را منتفی نمیداند، هرچند تأکید میکند زمان وقوع چنین سناریویی قابل پیشبینی نیست.
مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
*به نظر شما درگیریهای ایران و آمریکا در خلیج فارس در همین سطح محدود باقی میماند یا ممکن است این جنگ کمشدت به یک جنگ پرشدت تبدیل شود؟
ما همین حالا هم در یک جنگ کمشدت قرار داریم. جنگ پرشدتی که آغاز شد، با هدف دستیابی حملهکنندگان، یعنی آمریکا و اسرائیل به اهداف مشخصی بود، اما نه در جنگ اول و نه در جنگ دوم، مهاجمان به اهداف خود نرسیدند.
تفاهمی هم که تاکنون حاصل شده، دستکم روی کاغذ، در مهمترین بند خود یعنی پایان جنگ، هنوز محقق نشده است. این زد و خوردهایی که چه در جبهه ایران و چه در جبهه لبنان ادامه دارد، نشان میدهد یا توان پایان دادن به جنگ وجود ندارد یا ارادهای برای پایان آن شکل نگرفته است.
بنابراین، از نظر منطقی این احتمال وجود دارد که جنگ کمشدت دوباره به جنگ پرشدت تبدیل شود. تنها پرسش این است که چه زمانی این اتفاق رخ خواهد داد.
به تعبیر عامیانه، اصل وقوع این موضوع تقریباً قطعی است؛ فقط زمان آن مشخص نیست. برخی معتقدند این اتفاق ممکن است در روزها یا هفتههای آینده رخ دهد و برخی دیگر احتمال میدهند زمان بیشتری طول بکشد.
تحلیل من این است که اگر قرار باشد چنین اتفاقی رخ دهد، احتمالاً پس از انتخابات میاندورهای آمریکا و از آبانماه به بعد خواهد بود. اگر ترامپ بر اساس سنتهای معمول سیاسی عمل کند، قاعدتاً زمان مناسب همان مقطع است، اما هم شخص ترامپ و هم دولت او، دولتهایی متعارف نیستند و بارها رفتارهای غیرقابل پیشبینی از خود نشان دادهاند. بنابراین ممکن است این اتفاق در هر زمانی رخ دهد.
در مجموع، احتمال وقوع یک جنگ پرشدت جدید را محتمل میدانم، اما درباره زمان آن نمیتوانم پیشبینی دقیقی ارائه دهم.
*گفته میشود مخالفان گسترش جنگ، از جمله جیدی ونس، در کاخ سفید دست بالا را پیدا کردهاند و حتی ونس اعلام کرده مذاکرات در حال پیشرفت است. با این وجود، به نظرتان اینها نشانههای مثبتی برای ادامه تفاهم و رسیدن به توافق نیست؟ یا شما معتقدید حتی اگر توافقی هم حاصل شود، باز هم احتمال جنگ بیشتر است؟
ببینید، خود واژه جنگ مبهم است. همانطور که عرض کردم، ما همین حالا هم در وضعیت جنگی قرار داریم.
افرادی مانند ونس، مخالف جنگ پرشدت هستند، نه مخالف اصل جنگ. آنها معتقدند جنگ کمشدت باید به عنوان مکمل فشار بر ایران ادامه پیدا کند تا ایران از نگاه آمریکاییها به تعهدات خود عمل کند.
از منظر آمریکاییها، ایران به تعهداتش پایبند نیست. آنها ادعا میکنند حملاتی که ایران به نفتکشها انجام میدهد، نقض تفاهم موجود است و همین موضوع باعث میشود نسبت به پذیرش توافق نهایی هستهای از سوی ایران دچار تردید شوند.
در کنار این، اظهاراتی که از تهران شنیده میشود نیز برای آنها این پرسش را ایجاد میکند که آیا ایران در نهایت توافق هستهای مورد نظر آمریکا را خواهد پذیرفت یا خیر.
به همین دلیل، ونس با ادامه جنگ کمشدت موافق است و در پیامهای خود تأکید میکند که «خشونت با خشونت پاسخ داده میشود.»
در مقابل، گروه دیگری وجود دارد که مواضع افراطیتر و جنگطلبانهتری دارند. آنها معتقدند جنگ کمشدت نتیجهای ندارد و باید دوباره به جنگ پرشدت بازگشت و به تعبیر ترامپ، «کار را یکسره کرد.»
اینکه آیا واقعاً قادر به انجام چنین کاری هستند یا نه، بحث دیگری است. اما آنها معتقدند جنگ پرشدت، بیدلیل متوقف شد یا اگر هم دلیلی برای توقف وجود داشت، به محض برطرف شدن آن دلایل، باید دوباره آغاز شود.
یکی از مشکلات آمریکا در این زمینه، تأمین مهمات است. این گروه اعتقاد دارند به محض اینکه ارتش از نظر تجهیزات و مهمات آماده شود، باید حملات پرشدت از سر گرفته شود، زیرا از نگاه آنها ایران نه به تفاهم عمل میکند و نه حاضر است توافق نهایی را بپذیرد. البته این، ادعای آنها است.
ترامپ فعلاً میان دو جریان در حال موازنه و بندبازی است؛ جریانی که معتقد است جنگ کمشدت باید ادامه پیدا کند، مانند ونس؛ و جریان قدرتمندتری که میگوید باید وارد جنگ پرشدت شد. افرادی مانند نتانیاهو، اسرائیل و حامیان اسرائیل در آمریکا نماینده این دیدگاه هستند.
ترامپ در حال حاضر در حال سبک و سنگین کردن شرایط است تا تصمیم بگیرد کدام مسیر را انتخاب کند. حدس من این است که اگر بخواهد به سمت دیدگاه طرفداران جنگ پرشدت برود، احتمالاً این تصمیم را به بعد از انتخابات موکول خواهد کرد.
*بنابراین فکر میکنید فعلاً این زد و خوردها احتمالاً در همین سطح باقی خواهد ماند؟
به نظر میرسد فعلاً اراده دو طرف بر همین است. هم ایران با ملاحظات خاص خود واکنش نشان میدهد و هم آمریکاییها، دستکم در سیاستهای اعلامیشان، چنین موضعی دارند.
در حال حاضر، به نظر نمیرسد هیچیک از دو طرف بخواهد سطح تنش را آنقدر افزایش دهد که دوباره جنگ پرشدت آغاز شود.
البته همیشه این احتمال وجود دارد که یک اشتباه محاسباتی یا یک اتفاق ناخواسته، همه معادلات را بر هم بزند.
