مظاهر گودرزی: پدیده «هوم‌اسکول» یا آموزش خانگی در سال‌های اخیر بیش از گذشته در ایران مورد توجه قرار گرفته است؛ شیوه‌ای که اگرچه هنوز جایگاه قانونی مشخصی در نظام آموزشی کشور ندارد، اما برخی خانواده‌ها به دلایل آموزشی، تربیتی و فرهنگی آن را به مدرسه ترجیح می‌دهند. محمدرضا نیک‌نژاد، کارشناس آموزش، در گفت‌وگو با خبرآنلاین از دلایل گسترش این پدیده و چالش‌های آن می‌گوید.
هوم‌اسکول؛ مفهومی که از آمریکا وارد ادبیات آموزشی شد
نیک‌نژاد در این گفت‌وگو با اشاره به پیشینه آموزش خانگی می‌گوید: «هوم‌اسکول» یا مدرسه خانگی مفهومی است که از ادبیات آموزشی آمریکا وارد ادبیات آموزشی جهان شده است. در این شیوه، خانواده‌ها به جای فرستادن فرزندان خود به مدرسه، آموزش آن‌ها را در خانه و با استفاده از معلمان خصوصی یا برنامه‌های آموزشی جایگزین دنبال می‌کنند.
او بیان می‌کند که در این مدل، دانش‌آموز تمام یا بخش عمده‌ای از فرآیند آموزشی خود را خارج از مدرسه می‌گذراند و در برخی کشورها تنها برای شرکت در آزمون‌های رسمی و دریافت مدارک تحصیلی به مراکز آموزشی مراجعه می‌کند.
این کارشناس آموزش با بیان اینکه هوم‌اسکول در بسیاری از کشورها به رسمیت شناخته شده، ادامه می‌دهد: در ایران هنوز جایگاه رسمی و مشخصی برای این شیوه آموزشی وجود ندارد، اما حدود ۱۰ تا ۱۵ سال است که موضوع آموزش خانگی در ادبیات آموزشی کشور مطرح شده و برخی خانواده‌ها به‌صورت رسمی یا غیررسمی از آن استفاده می‌کنند.
دلایل گرایش خانواده‌ها به آموزش خانگی
نیک‌نژاد درباره دلایل افزایش استقبال از هوم‌اسکول توضیح می‌دهد: در سال‌های نخست، این شیوه بیشتر در میان خانواده‌های برخوردار رواج داشت، زیرا تأمین معلم خصوصی و برنامه آموزشی مستقل هزینه‌بر بود، اما به مرور زمان دلایل گرایش به آن متنوع‌تر شده است.
او می‌گوید برخی خانواده‌ها معتقدند مدارس موجود نمی‌توانند کیفیت آموزشی مورد انتظار آن‌ها را تأمین کنند. به گفته این کارشناس، شلوغی کلاس‌ها، ضعف آموزشی، ناکارآمدی برخی روش‌های تدریس و تمرکز بیش از حد بر آزمون‌ها از جمله مهم‌ترین انتقادهایی است که از سوی این خانواده‌ها مطرح می‌شود.
نارضایتی از محتوای آموزشی و دغدغه‌های تربیتی
این کارشناس آموزش، یکی دیگر از عوامل گرایش به مدرسه خانگی را مسائل فرهنگی و ایدئولوژیک می‌داند و می‌گوید: بخشی از خانواده‌ها از محتوای آموزشی یا فضای حاکم بر مدارس رضایت ندارند و معتقدند فرزندانشان تحت آموزش‌های ایدئولوژیک قرار می‌گیرند.
او ادامه می‌دهد: این خانواده‌ها ترجیح می‌دهند کنترل بیشتری بر فرآیند تربیتی و آموزشی فرزندان خود داشته باشند و به همین دلیل آموزش را به خانه منتقل می‌کنند. به گفته نیک‌نژاد، حتی برخی مدارس غیردولتی نیز نتوانسته‌اند پاسخگوی این دغدغه‌ها باشند، زیرا برای حفظ مجوزها و رعایت ضوابط رسمی ناچار به اجرای همان چارچوب‌هایی هستند که مورد انتقاد خانواده‌ها قرار دارد.
نیک‌نژاد همچنین به نگرانی‌های تربیتی برخی والدین اشاره می‌کند و می‌گوید: گروهی از خانواده‌ها معتقدند فضای مدارس برای رشد و پرورش فرزندانشان مناسب نیست. آن‌ها نگران تأثیرات محیطی، روابط اجتماعی نامناسب یا آسیب‌های احتمالی موجود در مدارس هستند و ترجیح می‌دهند آموزش فرزندشان در محیطی کنترل‌شده‌تر انجام شود.
هوم‌اسکول در ایران چگونه اجرا می‌شود؟
نیک‌نژاد با اشاره به وضعیت فعلی آموزش خانگی در ایران بیان می‌کند: اگرچه هوم‌اسکول به‌صورت رسمی به رسمیت شناخته نشده، اما در عمل سازوکارهایی برای اجرای آن وجود دارد.
او توضیح می‌دهد که برخی خانواده‌ها فرزندان خود را در مدارس ثبت‌نام می‌کنند، اما دانش‌آموز در طول سال تحصیلی در کلاس‌ها حضور پیدا نمی‌کند و آموزش خود را در خانه دریافت می‌کند. سپس با هماهنگی مدرسه در امتحانات شرکت کرده و مدارک تحصیلی خود را دریافت می‌کند.
به گفته این کارشناس، در برخی موارد نیز دانش‌آموزان از طریق نظام آموزش بزرگسالان یا سازوکارهای مشابه، تنها در آزمون‌ها شرکت می‌کنند.
آموزش خانگی؛ نشانه‌ای از نارضایتی از نظام آموزشی
نیک‌نژاد در ادامه به انتقادهای مطرح‌شده درباره این شیوه آموزشی اشاره می‌کند و می‌گوید: منتقدان معتقدند این رویه نوعی تخلف آموزشی محسوب می‌شود، زیرا دانش‌آموز بدون حضور مستمر در مدرسه از مزایای نظام رسمی بهره‌مند می‌شود.
با این حال، او تأکید می‌کند که طرفداران هوم‌اسکول استدلال می‌کنند گسترش این پدیده نشان‌دهنده نارضایتی عمیق بخشی از جامعه از وضعیت آموزش رسمی است.
این کارشناس آموزش در پایان می‌گوید: تا زمانی که کیفیت آموزش، شرایط مدارس، محتوای آموزشی و مطالبات خانواده‌ها با یکدیگر همسو نشوند، گرایش به آموزش خانگی و شیوه‌های جایگزین ادامه خواهد داشت. به اعتقاد او، افزایش استقبال از هوم‌اسکول نشان می‌دهد بخشی از جامعه نسبت به ساختار موجود آموزش رسمی انتقادهای جدی دارد و به دنبال مسیرهای متفاوتی برای آموزش و تربیت فرزندان خود است.
۲۳۳۲۳۳
