اکرم عیوضخانی، طراح و تولیدکننده پوشاک مدارس «رایکا»، با اشاره به اینکه تحول جدی در طراحی لباس مدارس طی سالهای گذشته اتفاق نیافتاده در گفتوگو با خبرنگار مهر گفت: این مسئله را نمیتوان صرفا به ضعف طراحان یا محدودیتهای آموزشوپرورش نسبت داد. مسئله اصلی، نبود یک زنجیره حرفهای و منسجم در طراحی، سیاستگذاری، انتخاب، تولید و ارزیابی لباس فرم مدارس است. لباس مدرسه یک پوشش معمولی نیست که صرفاً بر اساس سلیقه یک مدیر یا تولیدکننده انتخاب شود؛ یک محصول تخصصی است که باید همزمان به روانشناسی کودک، هویت فرهنگی، زیباییشناسی، اقتصاد خانواده، ارگونومی بدن و حتی اقلیم توجه کند.
عیوضخانی افزود: از طرف دیگر، وقتی فرآیند انتخاب لباس بر مبنای قیمت، سرعت تولید و تأمین آسان شکل میگیرد، طبیعی است که طراحی به حاشیه برود. البته طراح و تولیدکننده هم مسئولیت دارند. اگر ما صنعتگران و طراحان فقط منتظر تغییر قوانین باشیم، اتفاقی نمیافتد. به اعتقاد من، تحول واقعی زمانی اتفاق میافتد که سیاستگذار، مدرسه، طراح، تولیدکننده، والد و خود دانشآموز در یک فرآیند مشترک قرار بگیرند.
این تولیدکننده پوشاک مدارس، به علت استفاده برخی تولیدکنندگان و طراحان از الگوهای ساده و پارچههای بیکیفیت پرداخت و بیان کرد: این مسئله چند علت دارد، اما یکی از مهمترین آنها اقتصاد حاکم بر لباس فرم مدارس است. وقتی اولین و مهمترین معیار انتخاب، پایین آوردن قیمت تمامشده باشد، تولیدکننده تحت فشار قرار میگیرد که ارزانترین پارچه، سادهترین الگو و کمهزینهترین فرآیند تولید را انتخاب کند. از طرف دیگر، تولید مدل جدید ریسک دارد؛ طراحی جدید نیازمند تحقیق، نمونهسازی، اصلاح الگو، انتخاب پارچه و کنترل کیفیت است.
او، ادامه داد: اما یک مدل تکراری، کمریسکتر و سریعتر تولید میشود. بنابراین اگر بخواهیم تولیدکننده را صرفاً به دلیل استفاده از متریال ارزان یا طراحی تکراری سرزنش کنیم، بخشی از واقعیت را نادیده گرفتیم. وقتی بازار برای کیفیت و طراحی ارزش اقتصادی قائل نباشد، کیفیت، قربانی قیمت میشود. راهحل این است که معیار انتخاب لباس فرم از ارزانترین محصول به بهترین ارزش در برابر هزینه تغییر کند؛ یعنی دوام، راحتی، کیفیت پارچه، طراحی و عمر مفید لباس هم در ارزیابی دیده شود.
عیوضخانی، با تاکید بر ضرورت شناخت نظر دانشآموزان در طراحی و دوخت لباس مدارس بیان کرد: دانشآموز مصرفکننده اصلی این محصول است و منطقی نیست محصولی که قرار است روزانه چندین ساعت و برای چند سال استفاده شود، بدون شناخت نظر او طراحی شود. اما مشارکت کودک باید علمی و متناسب با سن باشد. مشارکت دادن دانشآموز به معنی واگذار کردن طراحی به کودک نیست؛ به معنی شنیدن صدای مصرفکننده است.
این تولیدکننده پوشاک مدارس، روانشناسی کودک، هویت فرهنگی، زیباییشناسی و ارگونومی را از مهمترین مؤلفههای طراحی لباس فرم استاندارد دانست و عنوان کرد: به نظر من لباس فرم استاندارد باید حداقل در چهار لایه طراحی شود: نخست، روانشناسی کودک است. کودک نباید احساس کند لباس مدرسه بخشی از هویت و شخصیت او را سرکوب میکند. لباس باید حس نشاط، اعتمادبهنفس، تعلق و آرامش ایجاد کند. دوم، هویت فرهنگی است. قرار نیست برای جذابتر شدن لباس مدرسه، هویت ایرانی را کنار بگذاریم. میتوان از عناصر فرهنگی، معماری، هنر و پوشش ایرانی، به شیوهای امروزی الهام گرفت.
او، ادامه داد: سومین مورد نیز این نکته است که لباس مدرسه نباید الزاماً تیره، خنثی و بیروح باشد تا رسمی به نظر برسد. میتوان با ترکیب رنگ، جزئیات، فرم، تناسب و پارچه، لباسی طراحی کرد که هم رسمی و مدرسهای باشد و هم زیبا و دوستداشتنی. و در نهایت چهارمین مورد، ارگونومی است. این بخش شاید از همه مهمتر باشد. کودک چندین ساعت در روز لباس را بر تن دارد؛ بنابراین آزادی حرکت، وزن لباس، تنفسپذیری پارچه، تعریق، جنسیت، گروه سنی، فرم بدن و حتی نحوه نشستن و فعالیت دانشآموز باید در طراحی لحاظ شود. در واقع، لباس فرم خوب لباسی نیست که فقط روی تن زیبا باشد؛ لباسی است که کودک بعد از چند ساعت پوشیدن، هنوز با آن احساس راحتی کند.
عیوضخانی، توجه به نیازهای روانی، فیزیکی و اجتماعی را یکی دیگر از مولفههای ضروری در طراحی لباس مدارس دانست و بیان کرد: اگر قرار باشد لباس مدرسه را واقعاً یک محصول تخصصی بدانیم، نمیتوان برای یک کودک ۷ ساله و یک نوجوان ۱۶ ساله با یک منطق طراحی کرد. نیازهای روانی، فیزیکی، اجتماعی و حتی درک زیباییشناسی این دو گروه کاملاً متفاوت است. برای مثال، در سنین پایینتر، نشاط، تنوع بصری، آزادی حرکت و جذابیت اهمیت بیشتری پیدا میکند تا در سنین بالاتر.
