بخش مسکن و ساختمان یکی از مهمترین بخشهای اقتصاد بوده که با اولین و اساسیترین نیاز مردم در ارتباط مستقیم است. این نیاز اساسی همانند تمام نیازهای دیگر به بازار و مکانیزمهای آن وابسته است. رکود و رونق در این بخش میتواند به طور مستقیم خانههای مردم را کوچک و معاش آنها را تحت تاثیر قرار دهد.
بررسی چرخههای رکود و رونق در بازار مسکن نشان میدهد چرخه رکودی آغاز شده در انتهای سال ۱۳۹۷ هنوز وارد فاز رونق خود نشده و فشار تقاضا در این بخش معاش ابتدایی خانوارها را طی هفت سال گذشته در تنگنا قرار داده است.
آخرین آمارهای رشد اقتصادی در بخش مسکن نشان میدهد این بخش ۲.۸ درصد نسبت به پاییز سال گذشته رشد داشته که همچنان این رقم چشمگیری محسوب نمیشود.
چرخههای رکود و رونق در اقتصاد مسکن
بررسی آمارها از ابتدای دهه ۹۰ نشان از شروع یک چرخه رونق در آغاز این دهه دارد. دو سال ابتدایی دهه ۹۰ با موج تولید ساختمان همراه بود. به طوریکه در زمستان سال ۹۰ رشد این بخش به بیش از ۸۴ درصد رسید. اما در همین سالها قیمت نهادههای ساختمانی به طور فزایندهای رشد کرد. تورم نهادهها در این سال که به دلیل افزایش تقاضا ایجاد شده بود باعث افزایش قیمت ساخت و ساز و ورود اقتصاد به روند رکودی خود شد. البته باید دقت داشت که در همان سالها تحولات سیاسی و اجتماعی به سمت تنشهای بیشتر با آمریکا حرکت کرد.
تقریبا میتوان گفت در تابستان سال ۱۳۹۲ این بازار به طور رسمی وارد رکود شد و میزان تولید آن ۲۶ درصد افت کرد. تا حدود یک سال این روند ادامهدار بود تا اینکه در پاییز و زمستان ۱۳۹۳ دوباره رونق در این بازار شکل گرفت. در تمامی این مدت تورم نهادههای ساختمانی چندان بالا نبود. حتی در برهههایی این تورم، منفی نیز شده بود. این روند تکرار شد زمستان ۹۳ تا تابستان ۹۴، سالهای رکود در بخش مسکن بود. اما این روند رکودی دیری نپایید و با برجام تبدیل به یک رونق چندساله شد.
میانه سالهای ۹۴ تا ۹۷ دوران طلایی برجام و ارتباط با جهان بود. در این دوران رونق بخش مسکن به طرز چشمگیری افزایش یافت. تا جایی که رشد بخش مسکن در زمستان ۱۳۹۵ تا حدود ۱۲۰ درصد صعود کرد.
در بهار ۱۳۹۷، آمریکا به طور یکطرفه از برجام خارج شد. این شوک اقتصادی به یکباره بازارهای ایران را تحت تاثیر قرار داد. تورم نهادههای ساختمانی تا ۲۵ درصد در تابستان جهش کرد.
این جهش در قیمت نهادههای ساختمانی و شوکهای اقتصادی خروج ترامپ از برجام، فشار سنگینی به بازار مسکن و وارد کرد و این بازار را در سکوتی هفت ساله فرو برد.
سکوت هفت ساله بازار مسکن
زمستان ۱۳۹۷ شروعی بر زمستان هفت ساله بازار مسکن در ایران بود. سرمای رکود جسم و جان این بازار را خشک کرد و قیمت نهادهها در این بازار فشارهای فزایندهای را تجربه کرد.
در این مدت نوسانات قیمت نهاده ساختمانی در تهران افزایش یافت. باید دقت داشت که این نوسانات به نوعی گویای نوسانات قیمت نهاده ساختمانی در سایر استانهای ایران نیز است.
در همین مدت هفت ساله، تورم نهادههای ساختمانی هفت قله را به ثبت رساند که بالاترین سطح آن مربوط به سال ۱۳۹۸ و معادل ۳۰ درصد بوده است.
بیشترین میزان افول در بخش ساختمان رکود سنگین دوران کرونا بود. در زمان شیوع این همهگیری وضعیت ساخت و ساز در ایران ضربه سنگینی را تجربه کرد. پس از این ضربه، بخش ساختمان رشدهای مثبت و منفی زیادی را به خود دید اما هیچیک چشمگیر و معنادار نبود. گویی تمامی این رشدها در روندی بلندمدت خنثی شده و بخش مسکن و ساختمان برای چند سال پیاپی درجا زده است.
آخرین آمارهای رشد اقتصادی در پاییز ۱۴۰۴ نیز نشان میدهد بخش ساختمان رشدی ۲.۸ درصدی داشته که در مقایسه با فصول پیشین چندان چشمگیر نبوده است. به عبارتی این بخش هنوز از رکود خارج نشده و انتظار بر این است که آمارهای رشد اقتصادی زمستان امسال نیز روند متفاوتی را به ثبت نرساند. تحلیلها نشان میدهد جنگ و تنشهای سیاسی و اجتماعی در زمستان امسال خواهناخواه بر قیمت نهادههای ساختمانی و میزان ساخت و ساز تاثیرگذار خواهد بود و شوکهای تزریق شده به این بازار از ورود این بازار به رونق جلوگیری خواهد کرد.
