به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایلنا، سیدرضا منتظری، منتقد سینما و مستندساز، با تأکید بر اینکه تجربه اخیر او در تولید مجموعهای مستند با محوریت زنان در دل جنگ، بار دیگر اهمیت روایتهای انسانی در لحظات بحرانی را آشکار کرده است، گفت: مستندسازی در شرایط بحران صرفاً ثبت تصویر نیست؛ بلکه ثبت «لحظه شکلگیری تاریخ» است. اگر این لحظات ثبت نشوند، بخش مهمی از حقیقت اجتماعی برای همیشه از دست میرود و جای آن را روایتهای ناقص یا بازسازیشده خواهد گرفت.
این عضو انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران با اشاره به تجربه مستندسازی در جنگ دوازده روزه، افزود: در تجربه میدانی این پروژه، بهروشنی دیده شد که روایتهای انسانی (بهویژه نقش زنان در دل بحران) اغلب در لایههای رسمی و رسانهای نادیده گرفته میشوند، در حالی که همین روایتها بخش مهمی از درک واقعی جامعه از بحران را شکل میدهند.
او با نقد ساز و کارهای حمایتی در حوزه مستند تصریح کرد: مسئله امروز مستندسازی، کمبود استعداد یا ایده نیست؛ مسئله فقدان یک نظام حرفهای شفاف و عدالتمحور در حمایت، صدور مجوز و توزیع منابع است. در بسیاری از موارد، به جای معیارهای تخصصی، شبکههای غیرشفاف و روابط غیرحرفهای تعیینکننده مسیر تولید میشوند؛ و نتیجه طبیعی آن، حذف تدریجی مستندسازان مستقل از چرخه رسمی تولید است.
کارگردان مجموعه مستند «ستاره شد» ادامه داد: امروز با طیفی از مستندسازان حرفهای روبهرو هستیم که یا امکان دسترسی به مجوزهای لازم را ندارند یا در فرآیندهای تأمین مالی عملاً نادیده گرفته میشوند. در مقابل، برخی پروژهها بدون آنکه الزاماً از پشتوانه محتوایی یا ضرورت اجتماعی برخوردار باشند، صرفاً به واسطه ارتباطات نهادی وارد چرخه تولید میشوند.
این مستندساز با تأکید بر اینکه مستندسازی بحران باید به عنوان یک سیاست فرهنگی پایدار تعریف شود، گفت: بحران صرفاً رویدادهای نظامی یا سیاسی نیست؛ بحران مجموعهای از تجربههای انسانی، اجتماعی، روانی و حتی اخلاقی است. اگر این لایهها ثبت نشوند، جامعه در مواجهه با گذشته خود دچار فقدان روایت معتبر خواهد شد.
او افزود: مستند بحران زمانی به اثر ماندگار تبدیل میشود که بتواند سه سطح را همزمان پوشش دهد؛ ثبت دقیق واقعیت، روایت انسانی و تحلیل زمینهای. غیبت هر یک از این لایهها، مستند را به بازنمایی ناقص و مصرفپذیر از یک رویداد پیچیده تبدیل میکند.
این مستندساز تأکید کرد: توجه به تولید و پخش بینالمللی آثار مستند، میتواند نقش مهمی در ارائه روایت دقیق و مستقل از واقعیتهای فرهنگی و اجتماعی ایفا کند. این آثار با تکیه بر تصویر و مستندات واقعی، امکان آن را فراهم میکنند که کشورها خودشان را به زبان خودشان برای جهان روایت کنند و از شکلگیری برداشتهای یکسویه یا ناقص جلوگیری شود. در چنین شرایطی، حضور فعال در عرصه پخش جهانی مستندها نهتنها به تقویت دیپلماسی فرهنگی کمک میکند، بلکه میتواند سهم مؤثری در مدیریت روایتها و جلوگیری از روایتسازی دیگران درباره یک جامعه داشته باشد، بدون آنکه به اغراق یا نگاه تبلیغاتی نزدیک شود و بنده معتقدم یکایک نهادهای فرهنگی و هنری باید توجه ویژهای به این مهم داشته باشند.
منتظری در پایان این گفتگو تصریح کرد: حمایت از مستندسازان نباید در سطح شعار یا برنامههای مقطعی باقی بماند. آنچه امروز ضرورت دارد، طراحی یک نظام حرفهای، شفاف و مبتنی بر عدالت فرهنگی است؛ نظامی که در آن معیار انتخاب، کیفیت اثر و ضرورت اجتماعی آن باشد، نه دسترسیهای غیرحرفهای. تنها در این صورت است که مستندسازی بحران میتواند جایگاه واقعی خود را در سیاست فرهنگی کشور پیدا کند؛ نه در حاشیه، بلکه در متن!
