بطور کلی همه افراد در طول زندگی روزمره اضطراب را به جهات مختلف تجربه میکنند. اما باید دانست که اضطراب به خودی خود همواره منفی و آسیب زا نیست و در سطح مناسب میتواند به افزایش تمرکز و هوشیاری فرد کمک کند که این نوع اضطراب در واقع می تواند در حفظ بقای فرد و حتی پیشرفت افراد در زمینه های مختلف نقش اساسی ایفا کند.
نشانههای اضطراب را بشناسیم
هنگامی که فرد دچار اضطراب میشود، تغییرات متعددی در هورمونهای بدن رخ میدهد که مهمترین این تغییرات، افزایش هورمون کورتیزول و سایر هورمون ها است، این هورمون در پاسخ به استرس ترشح می شود و به صورت بروز علائم جسمی مانند افزایش ضربان قلب، افزایش فشارخون و حتی آسیب به سیستم ایمنی در فرد نمایان می شود.
این تغییرات هورمونی در دراز مدت میتواند بر کیفیت خواب، خلق و خو، اشتها و عملکرد شناختی تاثیر منفی گذاشته و عملکرد مغز را مختل کند. پاسخ هر فرد به استرس متفاوت است؛ افراد مختلف ممکن است علائم متفاوتی بروز دهند اما بطور کلی، اضطراب با علائمی از جمله تعریق، سردرد، تپش قلب، تنگی نفس، بیقراری، حملات اضطرابی ناگهانی و مکرر ظاهر شود و فرد بطور مداوم نگران تکرار این حملات باشد.
ترس از حضور در مکانهای شلوغ و موقعیت های اجتماعی مختلف، ترس از مکان های بسته، ترس از یک شیء خاص و حتی نگرانی غیر قابل کنترل در برابر بسیاری از موقعیتها از نشانههای بارز اختلالات اضطرابی هستند که نیاز به انجام مداخلات درمانی دارد.
شیوع اضطراب در زنان بالاتر از مردان است
شیوع اضطراب در زنان نسبت به مردان بالاتر است که این تفاوت می تواند نتیجه ترکیبی از عوامل بیولوژیکی، روانی و اجتماعی زنان در مقایسه با مردان باشد.
در تشخیص اختلالات اضطرابی، گام نخست، رد علل زمینه ای جسمی است، این امر نیازمند ارزیابی های بالینی توسط روانپزشک برای بررسی سیستم قلبی عروقی، تنفسی و اختلالات تیروئیدی است. پس از رد علل جسمی، رویکرد درمانی با در نظر گرفتن شدت و نوع اختلال اضطرابی صورت می گیرد که این رویکرد ترکیبی از مداخلات دارویی و غیر دارویی است.
خوددرمانی در کنترل و درمان اختلالات اضطرابی باعث تشدید علائم اضطراب می شود
گاهی افراد برای کنترل اضطراب، خودسرانه اقدام به مصرف دارو میکنند که این موضوع میتواند باعث عوارض ناخواسته دارویی و یا تشدید علائم اضطرابی شود.
مداخلات غیر دارویی شامل درمان شناختی رفتاری CBT، روان درمانی، درمان مواجهه ای، آموزشهای بین فردی و خانواده محور است برشمرد؛ در انتخاب نوع درمان، فاکتورهای مختلفی از جمله شدت و مزمن بودن بیماری، وجود یک یا چند بیماری روانپزشکی و پزشکی همزمان، تاریخچه قبلی و سابقه خانوادگی، انگیزه بیمار برای تغییر رفتار و افکار در نظر گرفته میشود.
دکتر لیلا رازقیان
متخصص روانپزشکی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز
