به گزارش خبرآنلاین، جعفر توفیقی، وزیر اسبق علوم، در گفتوگویی با خبرآنلاین، کاهش رتبه علمی دانشگاههای ایران را نتیجه عواملی مانند کاهش سرمایهگذاری در پژوهش، مهاجرت نخبگان، محدودیتهای ناشی از تحریم، دشواری انتشار مقالات علمی، ضعف زیرساختهای پژوهشی و بیثباتی سیاسی و اقتصادی دانست. این گفتوگو با واکنشهای متعددی از سوی مخاطبان خبرآنلاین همراه شد؛ واکنشهایی که نشان میدهد کاربران، علاوه بر تأیید بخشی از سخنان او، دلایل دیگری را نیز برای وضعیت امروز دانشگاههای کشور مطرح میکنند.
«دانشگاه را از سیاست دور کنید»
یکی از پرتکرارترین محورهای مطرحشده در کامنتها، انتقاد از سیاسی شدن فضای دانشگاهها بود. بسیاری از کاربران معتقد بودند که دانشگاه باید تنها محل تولید علم باشد و دخالت نگاههای سیاسی و ایدئولوژیک، مأموریت اصلی این نهاد را تحت تأثیر قرار داده است.
یکی از مخاطبان نوشت: «کار دانشگاه باید به دانشگاهی واقعی سپرده بشه، نه اینکه عدهای دانشگاه رو به پایگاه سیاسی خودشون تبدیل کنن.»
کاربر دیگری نیز با اشاره به روند جذب اعضای هیئت علمی نوشت: «دانشگاه باید جای علم باشه، اما با گزینشهای غیرتخصصی استادان صاحب علم از دانشگاه دور میمونن.»
این دسته از کاربران، همسو با بخشی از سخنان وزیر اسبق علوم، معتقد بودند اصلاح سازوکارهای مدیریتی و جذب استادان میتواند بخشی از مشکلات دانشگاهها را برطرف کند.
پژوهش بدون امکانات ممکن نیست
گروهی دیگر از مخاطبان، ضعف امکانات پژوهشی را عامل اصلی افت علمی کشور دانستند. از نگاه آنان، نبود بودجه کافی، تجهیزات فرسوده و محدودیت اینترنت، انگیزه و توان پژوهش را کاهش داده است.
یکی از کاربران نوشت: «وقتی اینترنت درست و حسابی نداریم، وقتی هیچ پولی به کارهای پژوهشی نمیدن، همین میشه.»
کاربر دیگری نیز بهطور خلاصه نوشت: «دانشگاههای ایران دیگه تولید علم ندارن، از کارهای پژوهشی خیلی عقب هستیم.»
در مقابل، عدهای نیز با دیده تردید به موضوع مقالهنویسی نگاه کردند. یکی از مخاطبان معتقد بود بسیاری از مقالات علمی، تأثیر عملی ندارند و صرفاً به تولید آمار منجر شدهاند. او نوشت: «اگر با چاپ مقاله قرار بود مشکلی حل بشود تا حالا شده بود.»
این اختلاف نظر نشان میدهد حتی درباره شاخصهای ارزیابی علم نیز میان کاربران اتفاق نظر وجود ندارد.
مهاجرت نخبگان؛ از دغدغه معیشت تا مسئولیت اجتماعی
موضوع مهاجرت نخبگان نیز واکنشهای متفاوتی را به همراه داشت. برخی کاربران، پایین بودن درآمد استادان، نبود امکانات پژوهشی و آینده شغلی نامطمئن را مهمترین دلایل خروج نخبگان از کشور دانستند.
در مقابل، گروهی دیگر با اصل مهاجرت نخبگان موافق نبودند و معتقد بودند افرادی که با هزینه کشور تحصیل میکنند، باید دانش خود را در خدمت ایران قرار دهند.
یکی از مخاطبان با اشاره به همین موضوع نوشت که «نخبه بودن فقط به مقاله نیست» و کارگری را که با دانش و تعهد برای کشور فعالیت میکند نیز میتوان نخبه دانست. او تأکید کرد مهاجرت برای همکاری با شرکتهایی که منافع کشورهای متخاصم را تأمین میکنند، از نظر او قابل دفاع نیست.
در نقطه مقابل، یکی از کاربران تجربه شخصی خود را از مشکلات دانشگاه روایت کرد. او نوشت فرزندش که دانشجوی دکترای دانشگاه صنعتی شریف بوده، پس از سه بار مردودی در آزمون جامع مجبور به انصراف شده و حتی امکان چاپ مقاله دوره کارشناسی ارشد را نیز پیدا نکرده است؛ تجربهای که به اعتقاد او، زمینه مهاجرت نخبگان را فراهم میکند.
تحریم، مقاله و امنیت علمی
اظهارات جعفر توفیقی درباره خودداری برخی نشریات علمی از پذیرش مقالات پژوهشگران ایرانی نیز بازتاب گستردهای داشت.
برخی کاربران این مسئله را تأیید کرده و آن را یکی از پیامدهای تحریمها دانستند. اما گروهی دیگر نگاه متفاوتی داشتند و حتی انتشار مقاله در مجلات بینالمللی را از منظر امنیتی نقد کردند.
یکی از کاربران نوشت که انتشار مقالهها باعث شناسایی نخبگان توسط کشورهای دیگر میشود و حتی میتواند آنان را در معرض جذب یا تهدید قرار دهد. کاربر دیگری نیز با همین استدلال، مسابقات علمی و المپیادها را بستری برای شناسایی استعدادهای کشورهای مختلف توصیف کرد.
در مقابل، برخی مخاطبان این دیدگاه را نپذیرفتند و تأکید کردند پیشرفت علمی بدون تعامل بینالمللی و ارتباط با مراکز علمی جهان ممکن نیست.
مقایسه با همسایگان؛ اختلاف نظر درباره الگوی توسعه
بخش دیگری از کامنتها به مقایسه ایران با کشورهایی مانند عربستان، ترکیه و امارات اختصاص داشت.
برخی کاربران معتقد بودند ایران نه فقط در حوزه دانشگاه، بلکه در بسیاری از شاخصهای توسعه از این کشورها عقب افتاده است.
در مقابل، گروهی این مقایسه را نادرست دانستند. یکی از مخاطبان، کشورهای حاشیه خلیج فارس را «ماکت توسعه» توصیف کرد و پیشرفت آنها را پایدار ندانست.
اما این دیدگاه نیز با واکنش سایر کاربران روبهرو شد و برخی تأکید کردند که توسعه فقط به مسائل سیاسی یا نظامی محدود نمیشود و شاخصهایی مانند آموزش، فناوری، اقتصاد، فرهنگ و رفاه عمومی نیز باید در ارزیابی پیشرفت کشورها مورد توجه قرار گیرد.
امید، انتقاد و نگاههای متفاوت
در میان انبوه انتقادها، برخی کاربران نیز نگاه امیدوارانهتری داشتند. یکی از مخاطبان با ابراز امیدواری نسبت به نسلهای آینده، معتقد بود جوانان امروز با قدرت تحلیل بیشتر میتوانند مسیر متفاوتی را برای آینده کشور رقم بزنند.
در مقابل، تعدادی از کاربران نیز از وزیر اسبق علوم انتقاد کرده و دیدگاههای او را نپذیرفتند. برخی نیز معتقد بودند مشکل اصلی دانشگاهها، ضعف کیفیت آموزش و پژوهش داخلی است و نه صرفاً تحریم یا محدودیتهای خارجی.
در مجموع، واکنش کاربران به گفتوگوی وزیر اسبق علوم نشان میدهد اگرچه بسیاری از آنان کاهش جایگاه علمی دانشگاههای ایران را میپذیرند، اما درباره ریشههای این مسئله اتفاق نظر وجود ندارد. از سیاسی شدن دانشگاهها، ضعف زیرساختهای پژوهشی و مهاجرت نخبگان گرفته تا تحریمها، شیوه ارزیابی علمی، تعریف نخبگی و حتی نسبت علم با امنیت ملی، هر یک از مخاطبان بخشی از پازل وضعیت امروز آموزش عالی را برجسته کردهاند؛ پازلی که از نگاه کاربران، حل آن نیازمند مجموعهای از اصلاحات ساختاری، مدیریتی و علمی است.
متن کامل گفتوگو و نظرات بیشتر را اینجا بخوانید.
۲۳۳۲۳۳
