به گزارش اکوایران بازار خودروهای وارداتی ایران در شرایط عجیبی قرار گرفته است؛ خودروهایی که حدود هشت سال از تولیدشان گذشته، در برخی موارد با قیمتهایی عرضه میشوند که حتی به خودروهای صفر کیلومتر وارداتی جدید نزدیک شده یا از آنها گرانتر است.
این اتفاق در نگاه اول منطقی به نظر نمیرسد. در یک بازار عادی، ورود نسل جدیدتر و صفر کیلومتر یک خودرو باید ارزش نمونه قدیمیتر را کاهش دهد. اما بازار ایران سالهاست از این منطق فاصله گرفته و در مورد خودروهای وارداتی، قیمت بیش از آنکه فقط تابع سن و کارکرد باشد، به محدودیت عرضه، هزینه جایگزینی و شرایط واردات وابسته است.
برای نمونه، خودروهای وارداتی مدل ۲۰۱۸ سالها به دلیل توقف واردات خودروهای خارجی و محدودیت عرضه، به کالایی کمیاب تبدیل شدند. حتی در سالهای گذشته خودروهایی مانند النترا، سراتو، توسان، سانتافه، اسپورتیج و تالیسمان مدل ۲۰۱۸ با قیمتهای چند میلیارد تومانی در بازار معامله یا آگهی میشدند. در برخی مقاطع حتی خودروهای ۲۰۱۸ با عنوان «صفر کیلومتر» در بازار عرضه میشدند؛ بخشی از این خودروها در زمان توقف واردات در کشور دپو شده بودند. اما حالا شرایط تغییر کرده است.
در دو سال اخیر، عرضه خودروهای وارداتی جدید افزایش یافته و در سال ۱۴۰۵ نیز واردات خودروهای نو و کارکرده در دستور کار قرار گرفته است. حتی برای واردات خودروهای کارکرده سه تا پنج ساله نیز مجوز صادر شده و از ورود حدود ۲۰ هزار دستگاه در مرحله نخست صحبت شده است. با این حال، کاهش عرضه انحصاری خودروهای ۲۰۱۸ هنوز به معنی کاهش فوری قیمت آنها نیست.
مشکل اول؛ قیمت خودرو در ایران با «هزینه جایگزینی» تعیین میشود
فرض کنیم مالک یک خودروی وارداتی مدل ۲۰۱۸ را امروز ۵ میلیارد تومان قیمتگذاری کرده است. اگر خودروی خود را ۴.۵ میلیارد تومان بفروشد، لزوماً نمیتواند با همین پول یک خودروی جدیدتر و همرده بخرد. بنابراین فروشنده به قیمت خرید گذشته نگاه نمیکند؛ به این نگاه میکند که برای جایگزین کردن خودروی فعلی خود چقدر باید هزینه کند.
این مسئله یکی از دلایل اصلی مقاومت مالکان در برابر کاهش قیمت است.
در بازار ایران، قیمت خودروهای قدیمی وارداتی سالها تحت تأثیر نرخ ارز و محدودیت واردات رشد کرده است. بنابراین حتی اگر خودرو از نظر اقتصادی مستهلک شده باشد، مالک آن ممکن است تصور کند کاهش قیمت به معنای از دست دادن سرمایهای است که برای جایگزینی خودرو به آن نیاز دارد. به همین دلیل، ممکن است یک خودرو از نظر سن و کارکرد باید ارزانتر شود، اما مالک همچنان آن را با قیمت بالا آگهی کند.
مشکل دوم؛ قیمت آگهی با قیمت معامله یکی نیست
یکی از اشتباهات رایج در تحلیل بازار خودرو این است که قیمت آگهیشده را با قیمت واقعی معامله یکی بدانیم. در بازار کممعامله خودروهای وارداتی، این تفاوت بسیار مهم است.
وقتی مشتری برای یک خودروی ۲۰۱۸ حاضر نیست مثلاً ۵ میلیارد تومان پرداخت کند، فروشنده ممکن است ماهها خودرو را با همان قیمت آگهی کند. در نتیجه، قیمت روی سایتها و نمایشگاهها بالا باقی میماند، اما این به معنی آن نیست که خودرو واقعاً با همان قیمت معامله میشود.
حتی گزارشهای بازار خودروهای وارداتی نیز تأکید کردهاند که قیمتهای اعلامی عمدتاً قیمت پیشنهادی فروشندگان و نمایشگاهداران است و لزوماً قیمت نهایی معامله نیست. بنابراین ممکن است بازار از نظر قیمت معامله وارد فاز اصلاح شده باشد، در حالی که هنوز در آگهیها کاهش محسوسی دیده نمیشود.
چرا ورود خودروهای صفر هنوز نتوانسته قیمت ۲۰۱۸ها را بشکند؟
چون خودروهای جدید لزوماً جایگزین مستقیم خودروهای قدیمی نیستند. خودروی وارداتی صفر کیلومتر جدید ممکن است از نظر برند، ابعاد، موتور، آپشن، کیفیت، کلاس بدنه و حتی اعتبار برند با یک خودروی ۲۰۱۸ قابل مقایسه نباشد.
از طرف دیگر، قیمت نهایی خودروی صفر وارداتی نیز به تعرفه، نرخ ارز، هزینههای گمرکی و سایر هزینههای واردات وابسته است. برای سال ۱۴۰۵ نیز ساختار تعرفهای واردات خودرو همچنان یکی از عوامل مهم قیمت تمامشده خودروهای وارداتی است.
در نتیجه، ورود یک خودروی صفر ۲.۵ میلیارد تومانی الزاماً باعث نمیشود مالک یک تویوتا، کیا یا هیوندای مدل ۲۰۱۸ با قیمت ۲ میلیارد تومان کنار بیاید؛ چون ممکن است از نگاه او این دو خودرو اصلاً جایگزین یکدیگر نباشند.
اما یک اتفاق مهم در حال رخ دادن است با افزایش تنوع خودروهای وارداتی، قدرت چانهزنی خریدار در حال افزایش است. این شاید مهمتر از کاهش مستقیم قیمتها باشد. در سالهای گذشته، خریدار خودروهای وارداتی انتخاب محدودی داشت. اگر دنبال یک خودروی ژاپنی یا کرهای بود، گزینههای موجود در بازار محدود بود و همین محدودیت به فروشنده قدرت قیمتگذاری میداد.
اما وقتی خودروهای صفر کیلومتر جدید و بعد از آن خودروهای کارکرده سه تا پنج ساله وارد بازار شوند، خریدار میتواند بگوید: «چرا باید برای خودرویی که هشت سال از تولیدش گذشته این مبلغ را پرداخت کنم، وقتی با کمی اختلاف میتوانم سراغ گزینه جدیدتر بروم؟»
همین تغییر رفتار خریدار میتواند به تدریج قیمت خودروهای قدیمیتر را تحت فشار قرار دهد.
پس آیا خودروهای مدل ۲۰۱۸ بالاخره ارزان میشوند؟
احتمال کاهش قیمت بعضی از آنها بالاست، اما نه لزوماً به شکل یک سقوط ناگهانی. بیشترین فشار احتمالاً متوجه خودروهایی خواهد بود که سه ویژگی دارند:
اول، نمونه صفر یا کمکارکرد جدیدتر از آنها وارد بازار شده باشد؛
دوم، جایگزینهای متنوعی در همان محدوده قیمتی وجود داشته باشد؛
و سوم، تعداد زیادی از مالکان برای فروش خودرو منتظر باشند.
در مقابل، خودروهای خاص، کمیاب یا دارای برند و مشخصات فنی جذاب ممکن است مقاومت بیشتری در برابر کاهش قیمت داشته باشند. بنابراین نمیتوان گفت صرفاً چون خودرو مدل ۲۰۱۸ است، قیمت آن باید به شدت سقوط کند.
اما یک نکته را باید جدی گرفت: اگر یک خودروی ۲۰۱۸ مدت زیادی آگهی شود و مشتری پیدا نکند، قیمت آگهیشده آن دیگر معیار مناسبی برای ارزش واقعی خودرو نیست. بازار در نهایت با آگهیها تسویه نمیشود؛ با معامله تسویه میشود.
فروشنده بالاخره مجبور به کاهش قیمت میشود؟ اگر واقعاً فروشنده قصد فروش داشته باشد، بله؛ اما معمولاً نه در مرحله اول.
در بازارهای کممعامله، ابتدا تعداد معاملات کاهش پیدا میکند. بعد خودرو مدت بیشتری در بازار میماند. سپس فروشنده تخفیفهای کوچک میدهد و اگر همچنان مشتری پیدا نشود، قیمت واقعی معامله از قیمت آگهی فاصله بیشتری میگیرد. بنابراین ممکن است در ماههای آینده شاهد وضعیتی باشیم که در آن قیمتهای اعلامی خودروهای ۲۰۱۸ همچنان بالا باشند، اما قیمت معاملهشده به تدریج پایینتر بیاید.
این همان نقطهای است که میتوان فهمید بازار واقعاً وارد فاز اصلاح شده یا فقط در ظاهر قیمتها ثابت مانده است.
بازار خودروهای وارداتی در یک نقطه حساس
ورود خودروهای صفر کیلومتر، بهتنهایی قرار نیست حباب قیمت خودروهای ۲۰۱۸ را منفجر کند. اما افزایش عرضه، تنوع انتخاب و مهمتر از همه ورود خودروهای کارکرده میتواند معادله بازار را تغییر دهد.
در واقع، بزرگترین تهدید برای خودروهای ۲۰۱۸ لزوماً یک خودروی صفر کیلومتر نیست؛ یک خودروی کارکرده سه یا چهار ساله با قیمت مناسب است. چون این خودرو میتواند دقیقاً همان مشتریای را هدف بگیرد که امروز برای خرید یک خودروی ۲۰۱۸ چند میلیارد تومان کنار گذاشته است. در نتیجه، آینده قیمت خودروهای وارداتی قدیمی بیش از هر چیز به سه متغیر بستگی دارد: حجم واقعی واردات، نرخ ارز و میزان قدرت خرید مشتری. اگر عرضه وارداتی ادامه پیدا کند و گزینههای جدید با قیمت رقابتی وارد بازار شوند، خودروهای ۲۰۱۸ به تدریج بخشی از مزیت کمیابی خود را از دست خواهند داد.
اما اگر واردات دوباره محدود شود، خودروهای جدید گران تمام شوند یا نرخ ارز جهش کند، انتظار کاهش شدید قیمت این خودروها چندان واقعبینانه نیست.
به بیان سادهتر، مدل ۲۰۱۸ بودن بهتنهایی دلیل ارزانی نیست؛ همانطور که صفر کیلومتر بودن هم بهتنهایی دلیل ارزانتر بودن نیست. در بازار خودرو ایران، چیزی که بیش از سن خودرو قیمت را تعیین میکند، این است که خریدار امروز چه گزینه دیگری برای انتخاب دارد.
و این دقیقاً همان چیزی است که در سالهای گذشته نداشت؛ انتخاب.
