به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، در سالهای اخیر، هنر ارتباط تصویری و گرافیک به یکی از مهمترین ابزارهای انتقال پیام در عرصه فرهنگی و رسانهای تبدیل شده است. سرعت بالای گردش اطلاعات و گسترش شبکههای اجتماعی موجب شده است که تصویر و طراحی گرافیکی بیش از گذشته در شکلدهی افکار عمومی و روایت رویدادها نقش ایفا کند. در چنین فضایی، هنرمندان گرافیک با بهرهگیری از خلاقیت و زبان تصویر، تلاش میکنند مفاهیم فرهنگی، اجتماعی و حتی واکنش به رویدادهای روز را در قالب آثار بصری به مخاطبان منتقل کنند.
با این حال، در کنار ظرفیتهای قابل توجه این حوزه، چالشهایی نیز در مسیر فعالیت هنرمندان وجود دارد؛ از جمله کمبود حمایتهای رسانهای و زیرساختی در برخی مناطق، ضعف در بهرهگیری از ظرفیت گرافیک در فضای شهری و ضرورت توجه بیشتر به توانمندی هنرمندان بومی. بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند که با برنامهریزی مناسب و استفاده از ظرفیت رسانهها و فضای مجازی، میتوان زمینه دیدهشدن آثار هنرمندان و تقویت هویت بصری شهرها را بیش از پیش فراهم کرد.
خبرنگاران خبرگزاری تسنیم استان مرکزی در گفتوگوی تفصیلی با «حامد رضایی، از هنرمندان و مدرسان فعال در حوزه ارتباط تصویری»، به بررسی ابعاد مختلف این حوزه، نقش گرافیک در فضای رسانهای، تجربههای تولید آثار در واکنش به رویدادهای روز و همچنین چالشهای پیشروی هنرمندان این عرصه در استان پرداختند؛ که مشروح خبر به شرح زیر میباشد:
تسنیم: ابتدا از وقتی که در اختیار خبرگزاری تسنیم قرار دادید تشکر میکنیم. در ابتدای گفتوگو، لطفاً رزومه و سابقه فعالیت خودتان را برای مخاطبان بیان کنید؟
رضایی: من فعالیت حرفهای خودم را از سال 1393 در حوزه ارتباط تصویری و گرافیک آغاز کردم و در زمینههای مختلفی از جمله طراحی لوگو، تصویرسازی و عکاسی فعالیت داشتهام.
به لطف خدا در جشنوارههای مختلف ملی، استانی و بینالمللی حضور داشتم و در کشورهایی مانند لهستان و ارمنستان موفق به کسب مقام شدم. همچنین آثارم در برخی رویدادها و جشنوارهها راه پیدا کرد و در مجموعههای مختلف نیز به عنوان استاد راهنما و داور فعالیت داشتم.
در حال حاضر به عنوان مدرس دانشگاه در دانشگاه ملی مهارت، گروه کامپیوتر، فعالیت دارم. همچنین در دانشگاه امیرکبیر و دانشکده هنر دانشگاه اراک در گروه گرافیک تدریس میکنم و در حوزه آموزش هنر ارتباط تصویری و گرافیک مشغول هستم.
یک اثر باید در کمترین زمان، بیشترین تأثیر را بگذارد
تسنیم: برای شروع گفتوگو، درباره هنر ارتباط تصویری یا گرافیک توضیح بفرمایید. اساساً کارکرد این هنر چیست؟
رضایی: اگر بخواهیم ارتباط تصویری را به شکل منطقی تعریف کنیم، وظیفه اصلی این رشته ایجاد ارتباط میان متن و تصویر است. معمولاً افرادی که در این حوزه فعالیت میکنند، یعنی طراحان گرافیک، از متن به تصویر میرسند.
به این معنا که طراح گرافیک باید مطالب را بررسی کند، مفهوم اصلی را استخراج کند، آن را نمادگذاری کرده و بر اساس آن به یک تصویر برسد تا بتواند در کوتاهترین زمان ممکن مفهوم مورد نظر را به مخاطب منتقل کند. در واقع یک اثر گرافیکی باید بتواند در کمترین زمان، بیشترین تأثیر را بر مخاطب بگذارد.
با تصویرسازی به رسانههای معاند پاسخ دادیم
تسنیم: هنر ارتباط تصویری چه نقشی در ترویج و حفظ مفاهیم انقلابی و اجتماعی دارد؟
رضایی: قبل از پاسخ به این سؤال باید بگویم که من شخصاً در موضوعاتی مانند جنگ 12 روزه، اغتشاشات دیماه و جنگ رسانهای، فعالیتهایی در حوزه واکنش سریع داشتم. هدف ما بیشتر این بود که پیامدهای منفیای را که رسانههای معاند علیه کشور ایجاد میکردند، خنثی کنیم.
در این فضا تلاش میکردیم پیامها و محتوایی را که از سوی دشمنان منتشر میشد تحلیل کنیم و با استفاده از تصویرسازی و آثار گرافیکی به آنها پاسخ بدهیم. در واقع از هنر به عنوان یک «سلاح تصویری» استفاده میکردیم تا بتوانیم پیام خود را در فضای مجازی و رسانهها منتقل کنیم.
برای مثال زمانی که برخی شخصیتهای سیاسی خارجی مانند ترامپ علیه ایران صحبت میکردند، ما سعی میکردیم با استفاده از مؤلفههای تصویری، تاریخی و فرهنگی کشور، آثاری خلق کنیم که پاسخی هنری و رسانهای به آن فضاسازیها باشد و تصویر قدرتمندتری از ایران ارائه دهد.
در استان مرکزی تا حدودی با مشکل کمبود حمایت مواجه هستیم
تسنیم: هنر ارتباط تصویری امروز چه جایگاهی در استان مرکزی و در جامعه ما دارد؟
رضایی: در استان مرکزی تا حدودی با مشکل کمبود حمایت مواجه هستیم، اما اگر در سطح کشور نگاه کنیم، این حوزه در جمهوری اسلامی ایران تأثیرات بسیار مثبتی داشته است. به ویژه در فضای مجازی و رسانههای تعاملی، یک پوستر یا تصویرسازی میتواند در کوتاهترین زمان ممکن مفهومی را به مخاطب منتقل کند؛ بدون اینکه مخاطب نیاز داشته باشد متن طولانی بخواند.
این تصاویر میتوانند در حوزههای مختلف؛ گاهی در موضوعات فرهنگی، گاهی در حوزه اجتماعی و حتی در برخی موارد برای انتقال پیامهای هشداردهنده و جدی اثرگذار باشد. همچنین در رسانههای چاپی، بیلبوردهای شهری، روزنامهها، تراکتها و فضاهای تبلیغات شهری نیز ارتباط تصویری کمک میکند تا ارتباط میان مسئولان و مردم نزدیکتر و مؤثرتر شود.
تسنیم: وضعیت حمایت از فعالان حوزه گرافیک و ارتباط تصویری در استان مرکزی را چگونه ارزیابی میکنید؟
رضایی: در حوزه حمایت، استان مرکزی با مشکلاتی مواجه است و حمایتهای کافی از فعالان گرافیک انجام نمیشود. من شخصاً بخش عمده فعالیتهای حرفهای و پروژههای اصلیام را خارج از استان انجام میدهم، چرا که فضای کاری و حمایتهای حرفهای در خارج از استان شرایط بهتری دارد. البته ظرفیت و استعداد در استان مرکزی بسیار بالاست و اگر حمایتهای مناسبی صورت گیرد، میتوان شاهد رشد قابل توجه این حوزه بود.
تسنیم: به نظر میرسد در حوزه حمایت از آثار هنری، بهویژه در بخش گرافیک و هنرهای تجسمی، همچنان مشکلاتی وجود دارد. تجربه شما در این زمینه چگونه بوده است؟
رضایی: بله، متأسفانه در این حوزه همچنان با مشکلاتی روبهرو هستیم؛ چه از لحاظ مالی و چه از نظر ارائه، نمایش و اکران آثار. برای مثال برخی از آثاری که خودم تولید کرده بودم، در تهران مورد توجه قرار گرفت و حتی اکران شد، اما در داخل استان آنطور که باید مورد حمایت قرار نگرفت.
البته برخی از مسئولان و مجموعههای استانی همکاریها و حمایتهای خوبی داشتند و جا دارد از آنها تشکر کنم، اما این حمایتها کافی نیست. به نظرم باید این حمایتها گستردهتر شود تا هنرمندان استان در رشتهها و گرایشهای مختلف بتوانند فعالیت بیشتری داشته باشند و به عنوان یک رسانه و سکو در فضای فرهنگی، اجتماعی و حتی در اتفاقات و بحرانهای رسانهای به استان و شهر کمک کنند.
ضعف در حوزه گرافیک شهری و گرافیک محیطی در استان مرکزی
تسنیم: مهمترین انتظاری که از مسئولان و مدیران در حوزه هنر ارتباط تصویری و گرافیک دارید چیست؟
رضایی: یکی از مهمترین مشکلاتی که در استان مرکزی و بهویژه شهر اراک دیده میشود، ضعف در حوزه گرافیک شهری و گرافیک محیطی است. اگر شهر اراک را با برخی استانها و شهرهای همجوار مقایسه کنیم، متوجه میشویم که در حوزه هویت بصری شهری هنوز جای کار بسیار زیادی وجود دارد.
ما ظرفیتهای فرهنگی، تاریخی و هویتی فراوانی داریم؛ از بازار تاریخی اراک گرفته تا جاذبههایی مانند کوه سفید محلات، تالاب میقان، حمام چهار فصل و بسیاری از آثار و فضاهای تاریخی دیگر. اینها میتوانند به عنوان عناصر هویت بصری استان معرفی شوند، اما متأسفانه آنطور که باید از آنها استفاده نشده است.
به نظر من، باید یک بازنگری جدی در این حوزه انجام شود تا وقتی فردی از خارج استان وارد اراک میشود، بتواند هویت شهر را احساس کند. برای مثال میتوان برای بازار تاریخی اراک چارچوب مشخصی تعریف کرد؛ از نوع فونت تابلوها گرفته تا طراحی بصری مغازهها و فضای شهری، تا هویت تاریخی بازار حفظ شود. این موضوع میتواند تأثیر بسیار زیادی بر زیباییشناسی شهر و فرهنگ عمومی داشته باشد.
ضعف هویت بصری اراک؛ از بازار تاریخی تا تالاب میقان /ورودی شهر، هویت ندارد
تسنیم: به نظر شما توجه به گرافیک شهری و هویت بصری چه تأثیری بر گردشگری و اقتصاد شهر دارد؟
رضایی: متأسفانه بسیاری از افرادی که وارد استان مرکزی و شهر اراک میشوند، توقف زیادی در شهر ندارند؛ یکی از دلایل آن این است که جاذبههای گردشگری و ظرفیتهای فرهنگی استان بهخوبی معرفی نشدهاند.
اگر روی معرفی مکانهایی مانند حمام چهار فصل، بازار تاریخی، تالاب میقان، محلات و دیگر جاذبههای استان از نظر فرهنگی و بصری کار شود، قطعاً افراد بیشتری در شهر میمانند و از این فضاها بازدید میکنند. این مسئله به مرور زمان هم روی فرهنگ شهر و هم روی اقتصاد و توسعه گردشگری تأثیر بسیار مثبتی خواهد داشت.
تسنیم: برای شناسایی و پرورش استعدادها در حوزه گرافیک و ارتباط تصویری چه اقداماتی باید انجام شود؟
رضایی: برای شناخت و پرورش استعدادها در این حوزه راههای مختلفی وجود دارد. یکی از اتفاقات خوبی که در سالهای اخیر در استان مرکزی و شهر اراک شکل گرفته، برگزاری کارگاهها و رویدادهای هنری است. علاقهمندان به این رشته در این برنامهها شرکت میکنند و توسط اساتید راهنمایی میشوند تا شناخت بهتری از فضای گرافیک و هنرهای تجسمی پیدا کنند.
همچنین برگزاری نشستهای تخصصی، جلسات نقد و بررسی آثار و برنامههای آموزشی میتواند به علاقهمندان کمک کند تا مسیر حرفهای خود را بهتر بشناسند و با انگیزه بیشتری وارد این حوزه شوند.
تسنیم: اکران آثار هنرمندان در فضای شهری چه تأثیری بر فرهنگ عمومی و حمایت از هنرمندان دارد؟
رضایی: یکی از اقداماتی که در برخی استانها بهخوبی انجام میشود، استفاده از آثار هنرمندان در گرافیک شهری است. برای مثال آثار گرافیکی و هنری هنرمندان در قالب بیلبورد، پوستر، نمایشگرهای شهری و فضاهای عمومی اکران میشود و این موضوع هم موجب حمایت از هنرمندان میشود و هم روی فرهنگ شهر تأثیر مثبتی میگذارد.
وقتی مردم ببینند که آثار هنرمندان بومی و استانی در سطح شهر دیده میشود، این موضوع برای خانوادهها و نسل جوان نیز انگیزه ایجاد میکند. بهطور طبیعی وقتی یک پدر و مادر ببینند اثر یک هنرمند از شهر و استان خودشان در سطح شهر اکران شده، نگاهشان به هنر تغییر میکند و این موضوع میتواند در رشد فرهنگی جامعه بسیار اثرگذار باشد.
تسنیم: در حوادث و بحرانهای رسانهای، بهویژه در جنگ شناختی و فضای رسانهای، هنر گرافیک چه نقشی میتواند ایفا کند؟
رضایی: در جنگ شناختی و فضای رسانهای امروز، گرافیک و هنر ارتباط تصویری نقش بسیار مهمی دارند. بهخصوص در اتفاقاتی که در فضای رسانهای و جنگ روانی رخ میدهد، معمولاً هنرمندان باید واکنش سریع داشته باشند. رسانههای معاند از سکوهای ارتباطی و رسانهای قدرتمندی برخوردار هستند و طبیعی است که در کوتاهترین زمان ممکن محتوای خودشان را منتشر میکنند، بنابراین هنرمند متعهد هم باید بتواند سریع، دقیق و اثرگذار عمل کند.
من خودم از سال 1404 به عنوان چهره جوان هنر انقلاب انتخاب شدم و این موضوع مسئولیت و تعهد من را سنگینتر کرد. احساس میکردم باید در این فضا حضور فعالتری داشته باشم و نسبت به اتفاقاتی که رخ میدهد واکنش نشان دهم. به همین دلیل تلاش میکردم در کوتاهترین زمان ممکن، متناسب با اتفاقات و اخبار، آثار گرافیکی تولید کنیم تا بتوانیم پاسخ مناسبی در فضای رسانهای داشته باشیم.
در جنگ شناختی و فضای رسانهای امروز، گرافیک و هنر ارتباط تصویری نقش بسیار مهمی دارند
تسنیم: این فعالیتها چگونه انجام میشد و بازخورد آثار تولیدی چگونه بود؟
رضایی: در آن مقطع، من و تیمی که کنار هم فعالیت میکردیم، سعی داشتیم در سریعترین زمان ممکن آثار گرافیکی تولید کنیم. هدف این بود که مردم و هموطنان ما ببینند هنرمندان داخل کشور هم نسبت به مسائل جامعه حساس هستند و واکنش نشان میدهند.
خوشبختانه تعداد آثار تولیدشده زیاد بود و بسیاری از آنها دیده شد و بازتاب رسانهای پیدا کرد. برخی آثار از طریق رسانههای استانی منتشر شدند و بخشی دیگر نیز در رسانههای ملی مانند شبکه خبر و شبکه دو بازنشر شد. خدا را شکر احساس میکنم تا حدی توانستم رسالت خودم را انجام دهم و اتفاقات مثبتی هم رقم خورد.
تسنیم: آیا نمونهای از این واکنشهای سریع رسانهای را به خاطر دارید؟
رضایی: بله، برای مثال در یکی از اتفاقات مربوط به حملات رژیم آمریکایی صهیونی، حوالی ساعت 11 شب خبر منتشر شد و من حدود ساعت 12 شب طراحی پوستر را انجام دادم. فردای همان روز در تجمعات مردمی، همان اثر را در دست مردم دیدم. برای من بسیار جالب و خوشحالکننده بود که اثری که شب گذشته تولید شده بود، به این سرعت چاپ، رسانهای و در میان مردم توزیع شده است.
در نمونهای دیگر، در یکی از شبها مشغول طراحی و پردازش ایدهای روی چند شخصیت بودم که خبر شهادت رهبر مقاومت اعلام شد. همان لحظه ایده را تغییر دادم و طراحی جدیدی را با محوریت «رهبر شهید» آغاز کردم. این اثر کمتر از 24 ساعت بعد رسانهای شد و در بسیاری از کانالهای خبری، فضای مجازی و حتی در میان مردم دیده میشد. بعدها دیدم که تصویر به شکل استیکر، پوستر و طرحهای مختلف چاپ و استفاده شده و هنوز هم در مناسبتهای مختلف بازنشر میشود. این بازخوردها برای من بسیار ارزشمند و انگیزهبخش بود.
تسنیم: حمایت رسانهها و مجموعههای استانی از این آثار و فعالیتها چگونه بود؟
رضایی: اگر بخواهم صادقانه بگویم، در داخل استان مرکزی و شهر اراک حمایت چندان گستردهای صورت نگرفت. اگر بخواهم از یک تا ده نمره بدهم، شاید نمره یک را در نظر بگیرم، چون واقعاً حمایتها محدود بود. البته این به معنی نبودن حمایت کامل نیست؛ برخی مجموعهها همراهی داشتند و قبلاً هم اشاره کردم که تعدادی از مسئولان و مجموعهها حمایتهایی انجام دادند.
در میان رسانههای استان، صداوسیمای استان مرکزی همکاری و حمایت خوبی داشت و در چند برنامه حضور پیدا کردیم و درباره آثار و فعالیتها صحبت شد، اما در سایر رسانهها و فضاهای تبلیغاتی آنطور که باید کار جدی انجام نشد. در مقابل، خارج از استان حمایتهای بیشتری صورت گرفت و آثار بیشتر دیده شد.
به نظر من این موضوع همچنان جای بحث و بررسی دارد و لازم است مسئولان فرهنگی، رسانهای و هنری استان بیشتر درباره آن گفتوگو کنند. واقعاً ظرفیت هنری بالایی در استان وجود دارد، اما هنوز آنطور که باید دیده و حمایت نشده است.
تسنیم: برخی مسئولان محدودیت بودجه و اعتبارات را دلیل کم بودن حمایتها میدانند. آیا شما این مسئله را میپذیرید؟
رضایی: به نظر من موضوع فقط پول نیست و نباید همه چیز را به بودجه و مسائل مالی محدود کرد. درست است که بعضی کارها مثل چاپ شهری، اکران محیطی یا تبلیغات گسترده هزینهبر است و ممکن است مجموعهها از این جهت با محدودیت مواجه باشند، اما امروز فضای مجازی و رسانههای دیجیتال امکانات بسیار گستردهای در اختیار ما گذاشتهاند.
حتی اگر امکان چاپ یک اثر وجود نداشته باشد، حداقل میتوان آن را در رسانههای مجازی، کانالها، صفحات رسمی و سکوهای استانی منتشر کرد. این کار نه هزینه سنگینی دارد و نه امکانات پیچیدهای میخواهد، اما میتواند تأثیر بسیار زیادی داشته باشد.
واقعاً اعتقاد دارم امروز قدرت رسانههای مجازی در بسیاری از مواقع از رسانههای چاپی هم بیشتر شده است. خود من هم در سالهای اخیر بیشتر تمرکزم را روی فضای مجازی و شبکههایی مثل اینستاگرام گذاشتهام، چون بازخورد آن را مستقیم میبینم و متوجه میشوم که اثر چقدر دیده شده و روی مخاطب تأثیر گذاشته است.
تسنیم: شما در مقاطع مختلف آثار متعددی در واکنش به اتفاقات روز تولید کردهاید. آیا نمونهای از این آثار که بازتاب گستردهای داشته باشد را میتوانید بیان کنید؟
رضایی: بله، نمونههای زیادی وجود دارد. یکی از آثاری که بازتاب بسیار گستردهای داشت، مربوط به جریان جنگ 12 روزه بود. اثری طراحی کرده بودم که به حضور رهبر معظم انقلاب در شب تاسوعا و مداحی آقای محمود کریمی مرتبط میشد. آن اثر را من تولید کردم و جالب بود که ابتدا در سطح ملی و حتی در بیت رهبری مورد توجه و حمایت قرار گرفت، اما داخل استان آنطور که باید دیده نشد.
بعد از اینکه آن اثر در سطح گسترده منتشر شد و بازتاب گرفت، تازه برخی مجموعههای استانی شروع کردند به بازنشر و حمایت. این اتفاق برای من جالب بود، چون نشان میداد گاهی یک اثر ابتدا در خارج از استان دیده میشود و بعد تازه در استان خودش مورد توجه قرار میگیرد.
نمونههای مشابه دیگری هم وجود داشت. برخی آثار ما در تهران، اصفهان و حتی خارج از کشور مورد توجه قرار گرفت. تعدادی از آثار تیم ما در بغداد و عراق در قالب نمایشگاه ارائه شد و بازخورد خوبی گرفت. بعضی آثار از شبکه افق و رسانههای ملی و حتی رسانههای بینالمللی پخش شد. در فضای مجازی، توییتر و کانالهای خبری هم آثار بسیار دیده میشد.
حتی برخی رسانهها و کانالهای بزرگ کشوری آثار ما را منتشر میکردند، اما در داخل استان حمایت رسانهای کمتری وجود داشت. گاهی یک اثر توسط یک مجموعه یا ارگان خارج از استان خریداری، چاپ و اکران میشد، اما همان اثر در رسانههای داخلی استان کمتر دیده میشد. این موضوع واقعاً جای تأمل دارد.
امروز انتشار یک اثر در فضای مجازی میتواند ظرف چند ساعت آن را به سطح ملی برساند
تسنیم: به نظر شما اگر حمایت رسانهای در استان جدیتر باشد، چه تأثیری خواهد داشت؟
رضایی: قطعاً تأثیر بسیار زیادی خواهد داشت. اگر رسانههای استانی، خبرگزاریها، صفحات رسمی و حتی مجموعههای فرهنگی بخشی مشخص برای معرفی و انتشار آثار هنرمندان بومی داشته باشند، آثار خیلی سریع در سطح کشور دیده میشود.
امروز انتشار یک اثر در فضای مجازی میتواند ظرف چند ساعت آن را به سطح ملی برساند. وقتی رسانههای داخلی استان خودشان از هنرمند بومی حمایت کنند، هم انگیزه هنرمند بیشتر میشود و هم مردم استان بیشتر با ظرفیتهای فرهنگی و هنری شهر خودشان آشنا میشوند.
گاهی پیش آمده که در شهر یا استان دیگری فردی من را شناخته و گفته آثار شما را در تهران یا در فلان رسانه دیدهام. این اتفاق برای من جالب بود، چون نشان میدهد اگر رسانه درست عمل کند، اثر هنری میتواند خیلی گسترده دیده شود و روی مخاطب اثر بگذارد.
تسنیم: در این مسیر با حاشیهها یا سوءبرداشتهایی هم روبهرو بودهاید؟
رضایی: بله، متأسفانه گاهی چنین مسائلی هم وجود دارد. بعضی افراد تصور میکنند وقتی یک هنرمند اثرش در رسانهها دیده میشود یا بازتاب پیدا میکند، حتماً حمایت مالی بزرگی پشت آن بوده یا امکانات ویژهای در اختیار داشته است، در حالی که واقعیت اینگونه نیست.
بسیاری از فعالیتهایی که ما انجام دادیم کاملاً با دغدغه شخصی، انگیزه فرهنگی و علاقه قلبی بوده است. حتی برای شرکت در برخی کلاسها، دورهها و برنامههای تخصصی در تهران، هزینهها را شخصاً پرداخت میکردم و مسیر را با سختی پیش میبردم.
هیچوقت هدف من مسائل مالی نبوده است. دغدغه اصلی من همیشه این بوده که بتوانم با هنر، در فضای فرهنگی و رسانهای کشور تأثیر مثبتی بگذارم و کاری انجام دهم که برای مردم و جامعه مفید باشد.
گفتوگو از: فاطمه ساریخانی
انتهای پیام/711/
