خبرگزاری تسنیم، لرستان: در آغاز، همهچیز با نشانههایی پراکنده شروع شد. نه صدایی کامل بود و نه تصویری روشن. جنگ، در نخستین لحظههای خود، هرگز بهصورت یک تصویر کامل دیده نمیشود؛ ابتدا بهشکل لرزشی کوتاه وارد میشود، مثل موجی که پیش از رسیدن، فقط ارتعاشش حس میشود.
لرستان در اسفند 1404 و فروردین 1405، در چنین وضعیتی قرار گرفت؛ جایی میان نادیدهبودن آغاز و سنگینی پیامد. جنگ همیشه پیش از آنکه در آمار ظاهر شود، در بدن آدمها آغاز میشود؛ در نگاههایی که مدام به آسمان برمیگردند.
بعدها، وقتی ارزیابیها کاملتر شد، اعداد آرامآرام ظاهر شدند. نخست گفته شد 139 واحد آسیب دیدهاند. با گذشت زمان و تکمیل بررسیها، عدد نهایی به 6638 واحد آسیبدیده رسید.
در لرستان، خانه حافظه است؛ محل نگهداری صداها، عکسها، فرشها، ظرفهای قدیمی، لباسهای مانده از نسلهای پیش، و حتی بوی نان و آتش. وقتی خانه آسیب میبیند، فقط یک سازه ترک نمیخورد؛ بخشی از پیوستگی زندگی از هم باز میشود.
دیواری که شکاف برداشته، دیگر فقط دیوار نیست؛ نشانهای است از اینکه آن قطعیت قدیمی خود را از دست دادهاست. وقتی بیش از ششهزار واحد مسکونی درگیر آسیب میشوند، یعنی هزاران خانواده همزمان وارد مرحلهای میشوند که میتوان آن را بازتعریف زندگی نامید.
حمله به زندگی
بسیاری از خانوادهها، در هفتههای بعد، نهفقط درگیر تعمیر خانه، بلکه درگیر تصمیمگیری درباره ماندن یا رفتن بودند؛ اینکه آیا باید همانجا بمانند، یا برای مدتی به خانه اقوام پناه ببرند، یا شاید برای همیشه جغرافیای زندگی خود را تغییر دهند.
در کنار خانهها، بیش از 800 واحد تجاری نیز آسیب دیدند. این عدد بهمعنای توقف جریان عادی زندگی شهری و روستایی است. مغازههای کوچک، کارگاهها، نانواییها، فروشگاههای محلی و واحدهای خدماتی، ستونهای اقتصاد خرد لرستاناند و وابسته به مشتری.
در میان این حجم از آسیب، 170 واحد بهطور کامل از بین رفتند؛ خانهها و ساختمانهایی که دیگر قابلترمیم نبودند و باید از نو ساخته میشدند. اما مسئله فقط تعداد نبود؛ الگوی توزیع این خسارتها بود که معنای عمیقتری داشت. بیشترین آسیبها تا اوایل اردیبهشت در خرمآباد و بروجرد ثبت شد؛ خرمآباد با بیش از 2169 واحد و بروجرد با 737 واحد.
این تمرکز نسبی نشان میداد که جنگ در برخی نقاط بهشکل متراکم وارد شده؛ بهگونهای که محلهها و بافتها نهفقط ساختمانهای منفرد، دچار اختلال شدند. وقتی جنگ به بافت وارد میشود، اثر آن طولانیتر میشود. یک ساختمان را میتوان بازسازی کرد، اما بازسازی حس یک محله، کاری زمانبرتر است.
کوچههایی که زمانی محل بازی کودکان بودند، حالا با صدای دیگری بهیاد آورده میشوند. مغازهداری که هر صبح کرکره را بالا میکشید، حالا پیش از بازکردن مغازه، به آسمان نگاه میکند. این تغییرات، در هیچ جدول آماری ثبت نمیشوند، اما دقیقاً همانجایی هستند که جنگ، ماندگار میشود.
ورود جنگ به بدن
در همین میان، عددی کوچک اما عمیق ثبت شد: 165 مورد عدم حضور مالک هنگام ارزیابی. در شهرستان سلسله بهتنهایی 52 مورد. این عدد در عمق خود نشانهای از یک تغییر بزرگتر است؛ بخشی از مردم خانههایشان را ترک کرده بودند. یعنی جنگ فقط به ساختمان نرسیده بود؛ به تصمیم ماندن رسیده بود. خانهای که صاحبش هنگام ارزیابی در آن حضور ندارد، فقط یک خانه خالی نیست؛ نشانه تعلیق است، نشانه تردید میان بازگشت و نرفتن.
اما جنگ، خیلی زود از دیوارها عبور کرد و وارد بدن شد. تا سوم فروردین 1405، آمارها از 157 شهید و 2667 مجروح خبر میدادند. اینجا دیگر مسئله فقط تخریب فضا نبود؛ مسئله ورود جنگ به جسم انسان بود.
جنگ وقتی وارد بدن میشود، معنایش تغییر میکند. دیگر فقط یک رویداد بیرونی نیست؛ بخشی از زیست روزانه میشود. مجروحیت تغییر در مسیر زندگی است. بدن بعد از جنگ حافظه پیدا میکند. صدای انفجار را بهخاطر میسپارد. نور ناگهانی را طور دیگری تفسیر میکند. خواب را سختتر تجربه میکند.
در همین زمان، زیرساختها نیز هدف قرار گرفتند. شبکه برق لرستان در بیش از 55 نقطه آسیب دید و برآورد خسارت آن بین 112 تا 126 میلیارد تومان اعلام شد. در بخش آب، وضعیت حتی حساستر بود. ایستگاه پمپاژ گلستان خرمآباد که آب حدود 130 هزار نفر را تأمین میکرد، آسیب جدی دید.
آب، در زاگرس بخشی از هویت جغرافیاست. لرستان با چشمهها و رودهایش شناخته میشود و وقتی آب ناپایدار میشود، مردم نگران دوام زندگیاند. حملونقل نیز از ضربهها در امان نماند. فرودگاه خرمآباد هدف حمله قرار گرفت و فعالیت آن متوقف شد. آزادراه خرمآباد ـ بروجرد پنجبار بسته و بازگشایی شد.
میراث فروریخت
این اختلالها فقط مشکل تردد ایجاد نمیکردند؛ حس محاصره میساختند. جاده در لرستان راه ارتباط با جهان بیرون است. بستهشدن جاده نوعی انزوای ناگهانی ایجاد میکند؛ انگار جغرافیا برای مدتی به درون خود فرو میرود.
در حوزه درمان، فشار دوگانه شکل گرفت؛ از یکسو هزاران مجروح به مراکز درمانی مراجعه میکردند و از سوی دیگر، خود این مراکز نیز آسیب دیده بودند. بیمارستانها و مراکز درمانی در کوهدشت و چگنی دچار خسارت شدند. بیش از 65 هزار مراجعه درمانی ثبت شد؛ عددی که نشان میداد جنگ فقط لحظه انفجار نیست، بلکه موجی است که روزها و هفتهها در سیستم درمانی ادامه پیدا میکند.
در بخش آموزش، 116 واحد آموزشی آسیب دیدند و دو مدرسه بهطور کامل تخریب و هشت دانشآموز شهید شدند. اما شاید یکی از سنگینترین ضربهها، آسیب به میراثفرهنگی بود. در مجموعه تاریخی قلعه فلکالافلاک، حدود 14 تا 15 موشک به محدوده اصابت کرد.
ساختمان ادارهکل میراث فرهنگی تخریب شد، سربازخانه شماره دو از بین رفت و بخشهای دیگر آسیب جدی دیدند. اینجا مسئله فقط تخریب یک بنا نبود؛ حمله به حافظه تاریخی بود. فلکالافلاک برای لرستان فقط یک قلعه نیست؛ نماد تداوم تاریخی است.
در کنار آن، بناهایی چون قلعه مظفری الشتر و خانه تاریخی قاضی نیز آسیب دیدند. جنگ، در اینجا نهتنها به اکنون بلکه به گذشته نیز ضربه زد. میراثفرهنگی، حافظه سنگی یک سرزمین است و وقتی سنگها ترک میخورند، انگار زمان نیز آسیب میبیند.
بازتعریف زندگی
اما حتی پس از فروکشکردن موج اصلی حملات، جنگ تمام نشد. گزارشهایی از کشف مهمات عملنکرده در مناطقی چون چگنی منتشر شد. این یعنی زمین، هنوز بهطور کامل امن نشده است. جنگ، در چنین وضعیتی پس از سکوت صداها ادامه پیدا میکند؛ در خاک، در ترس، در احتیاط مردم هنگام عبور از بعضی مسیرها.
پساجنگ، همیشه از لحظه قطع صدا آغاز نمیشود. گاهی از جایی آغاز میشود که سکوت هنوز نتوانسته خود را تثبیت کند. لرستان در بهار 1405، وارد چنین مرحلهای شد؛ مرحلهای که در آن، آسمان آرامتر بود، اما زمین هنوز ناآرام بود.
مردم دوباره به خیابانها برگشته بودند، مغازهها دوباره باز شده بودند، اما چیزی در عمق زندگی تغییر کرده بود. در این نقطه، پساجنگ دیگر زمان بازگشت نبود؛ زمان بازتعریف بود. جنگ، فقط چیزی نبود که از آسمان آمد و بر زمین نشست؛ چیزی بود که بعد از آن، وارد زندگی شد و در آن باقی ماند.
گزارش از فاطمه نیازی
انتهای پیام/644/.
