این متخصص روانپزشکی ادامه داد: اضطراب همچنین میتواند خواب و اشتها را بهطور جدی تحت تأثیر قرار دهد. بیخوابی، بیدار شدنهای مکرر در طول شب، کابوسهای شبانه و حتی در برخی موارد خوابگردی یا دندانقروچه در خواب میتواند با اضطراب همراه باشد.
کاهش تحمل و افت عملکرد؛ نشانههایی که نباید نادیده گرفت
صحراییان یکی دیگر از نشانههای اضطراب را کاهش آستانه تحمل و زودرنجی دانست و گفت: فرد ممکن است نسبت به گذشته کمتحملتر و زودتر عصبانی شود، اما این تغییر را به فشار کاری، افزایش مسوولیتها یا سایر شرایط زندگی نسبت دهد و نقش اضطراب را نادیده بگیرد.
وی با بیان اینکه افت تمرکز، حافظه و انرژی روزانه نیز میتواند از پیامدهای اضطراب باشد، افزود: ممکن است فرد تصور کند خستگی یا کاهش تمرکزش به دلیل کار زیاد است، در حالی که اضطراب زمینهای عامل اصلی این تغییرات باشد.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر اهمیت توجه به نظر نزدیکان اظهار کرد: گاهی خود فرد تصور میکند مضطرب نیست یا مشکلی ندارد، اما همسر، فرزندان یا دوستان نزدیک او بیقراری، نگرانی، سردرگمی یا تغییر رفتار را مشاهده میکنند. بنابراین باید تذکر و نگرانی افراد نزدیک را جدی گرفت، زیرا ممکن است نشانه تغییراتی باشد که خود فرد هنوز متوجه آنها نشده است.
چه زمانی نگرانی طبیعی به اضطراب تبدیل میشود؟
صحراییان درباره نگرانی نسبت به آینده نیز گفت: فکر کردن درباره آینده، پیشبینی اتفاقات و حتی در نظر گرفتن سناریوهای مختلف در یک حد طبیعی، نهتنها مشکلزا نیست، بلکه میتواند به تصمیمگیری و آمادگی بهتر فرد کمک کند.
برای مثال، فردی که قصد سفر دارد، طبیعی است مسیر و شرایط احتمالی را بررسی کند و برای آنها تدبیری بیندیشد. این نوع نگرانی حتی میتواند اضطراب را کاهش دهد؛ زیرا فرد برای مسائل احتمالی آماده میشود.
زمانی نگرانی آسیب زا میشود که از حد معمول فراتر رود؛ بهگونهای که فرد برای موضوعات جزئی نیز دائماً سناریوهای متعدد و گاه بسیار دور از ذهن بسازد و آنقدر احتمالات مختلف را در ذهن خود گسترش دهد که در نهایت نتواند تصمیم بگیرد.
این نوع نگرانی هم میتواند خود باعث ایجاد اضطراب شود و هم در افرادی که دچار اضطراب هستند، به شکل تفکر بیش از حد، سناریوسازی و نگرانی مستمر دیده شود.
آیا فرد مضطرب میتواند همچنان موفق به نظر برسد؟
صحراییان با اشاره به اینکه برخی افراد مبتلا به اضطراب در ظاهر همچنان عملکرد خوبی دارند، گفت: ممکن است در مراحل ابتدایی، فرد مضطرب همچنان بتواند عملکرد خود را حفظ کند و حتی موفق به نظر برسد، اما در صورت تداوم اضطراب، عملکرد او بهتدریج تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
حتی در افرادی که همچنان نمرات خوب یا عملکرد قابل قبولی دارند، اگر عملکرد فعلی آنها با دوره قبل از شروع اضطراب مقایسه شود، ممکن است افت قابل توجهی مشاهده شود؛ بنابراین صرفاً خوب بودن عملکرد فعلی به معنای نبود اضطراب نیست.
کمالگرایی و وسواس؛ وقتی از حد طبیعی فراتر میروند
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز درباره ارتباط کمالگرایی و وسواس با اضطراب نیز بیان کرد: کمالگرایی و حساسیت نسبت به وظایف و تعهدات، در حد متناسب میتواند ویژگی مثبتی باشد، اما زمانی که از حد طبیعی فراتر رود، میتواند زمینهساز اضطراب شود.
اگر فرد استانداردهایی برای خود تعیین کند که فراتر از تواناییها و امکانات واقعی یا استانداردهای معمول باشند، دائماً نگران خواهد بود که آیا میتواند به آنها دست پیدا کند یا خیر. در این شرایط، کمالگرایی به جای کمک به عملکرد فرد، میتواند باعث افزایش اضطراب و حتی کاهش عملکرد شود.
اضطراب چگونه بدن را تحت تأثیر قرار میدهد؟
صحراییان با بیان اینکه اضطراب میتواند سیستمهای مختلف بدن را درگیر کند، گفت: بسته به اینکه کدام سیستم بدن بیشتر تحت تأثیر قرار گیرد، علائم متفاوتی ایجاد میشود. تپش قلب، احساس تنگی نفس، سردرد یا تشدید سردردهای تنشی و میگرنی، مشکلات گوارشی و اسپاسم عضلات از جمله این علائم هستند.
اضطراب میتواند بر سایر بخشهای بدن نیز تأثیر بگذارد و علائم متنوعی ایجاد کند؛ بنابراین نباید انتظار داشت که اضطراب در همه افراد دقیقاً با یک مجموعه علائم مشخص بروز کند.
نگرانی روزمره تا چه اندازه طبیعی است؟
این متخصص روانپزشکی تأکید کرد: مقداری نگرانی در زندگی طبیعی و حتی ضروری است؛ زیرا اگر فرد هیچ نگرانی درباره مسوولیتها و اهداف خود نداشته باشد، ممکن است انگیزه لازم برای انجام اقدامات مورد نیاز را نیز از دست بدهد.
برای مثال، نگرانی متعادل یک دانشآموز درباره امتحان میتواند او را به مطالعه وادار کند، اما اگر نگرانی به اندازهای افزایش یابد که ذهن فرد ساعتهای زیادی درگیر آن باشد و حتی زمان استراحت، تفریح و ورزش نیز نتواند از این افکار فاصله بگیرد، دیگر با یک نگرانی طبیعی مواجه نیستیم.
برای کاهش اضطراب چه کنیم؟
صحراییان نخستین گام را شناخت اضطراب دانست و گفت: برای کاهش اضطراب ابتدا باید بدانیم اضطراب چیست و بتوانیم نشانههای آن را در بدن و رفتار خود تشخیص دهیم. پس از آن، تغییر سبک زندگی و شناسایی عوامل استرسزا اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: فرد میتواند عوامل استرسزای قابل شناسایی در زندگی روزمره خود را فهرست کند و برای آنها راهحل پیدا کند یا تا حد امکان از آنها فاصله بگیرد. البته برخی عوامل استرسزا قابل پیشبینی یا حذف نیستند؛ بنابراین باید سطح آمادگی ذهنی و جسمی خود را نیز افزایش دهیم.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، خواب منظم و رعایت بهداشت خواب، تغذیه مناسب، ورزش و پیادهروی منظم، اختصاص زمان برای تفریحات سالم و فعالیتهای مورد علاقه و پرهیز از مواد مخدر را از مؤلفههای مهم سبک زندگی سالم برشمرد و گفت: هیچ ماده مخدری وجود ندارد که بتواند اضطراب را بهبود دهد و این مواد عمدتاً وضعیت اضطراب را تشدید میکنند.
وی همچنین درباره کافئین هشدار داد و افزود: کافئین ممکن است در کوتاهمدت احساس متفاوتی ایجاد کند، اما با خروج آن از بدن، بهویژه در مصرف با درصدهای بالا ، میتواند با افزایش سطح اضطراب همراه باشد.
نقش شبکههای اجتماعی در افزایش اضطراب
صحراییان با اشاره به تأثیر شبکههای اجتماعی بر سلامت روان گفت: یکی دیگر از بخشهای مهم تغییر سبک زندگی، مدیریت استفاده از شبکههای اجتماعی و اخبار است. فرد نمیتواند پیشبینی کند در شبکههای اجتماعی با چه اخباری مواجه خواهد شد و بخش قابل توجهی از اخبار و محتواهای موجود میتواند سطح تنش و اضطراب را افزایش دهد، بدون اینکه ضرورت یا فایدهای برای فرد داشته باشد.
وی تأکید کرد: قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار منفی و تنشزا میتواند سیستم اضطرابی بدن را فعال نگه دارد؛ بنابراین لازم است افراد در استفاده از شبکههای اجتماعی نیز تعادل را رعایت کنند.
چه زمانی باید به روانشناس یا روانپزشک مراجعه کرد؟
این متخصص روانپزشکی در پایان گفت: تا زمانی که اضطراب شکل بیمارگونه پیدا نکرده است، اصلاح سبک زندگی و رعایت توصیههای پیشگیرانه میتواند به کنترل آن کمک کند؛ اما زمانی که علائم متعدد ایجاد شده، اطرافیان تغییرات فرد را متوجه میشوند و عملکرد شغلی، تحصیلی یا زندگی روزمره تحت تأثیر قرار میگیرد، این توصیهها بهتنهایی کافی نیستند.
صحراییان خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی فرد لازم است برای دریافت آموزشها و روشهای تخصصیتر مدیریت اضطراب به روانشناس مراجعه کند و در صورت نیاز، برای بررسی ضرورت درمان دارویی به روانپزشک مراجعه شود. در برخی موارد نیز ممکن است استفاده همزمان از رواندرمانی و درمان دارویی ضرورت داشته باشد.
