به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، در سالهای اخیر، بخش کشاورزی و صنایع وابسته به آن در کشور بیش از گذشته تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی، اقلیمی و فناورانه قرار گرفته و همین موضوع باعث شده مسیر توسعه این حوزهها به سمت بهرهوری بیشتر، استفاده از دانش نوین و کاهش وابستگی به روشهای سنتی حرکت کند. در این میان، صنعت آبزیپروری بهعنوان یکی از شاخههای مهم تأمین پروتئین غذایی، جایگاه ویژهای پیدا کرده است؛ صنعتی که هم در امنیت غذایی نقش دارد و هم در ایجاد اشتغال پایدار، توسعه صادرات غیرنفتی و استفاده بهینه از منابع آبی.
استان زنجان در سالهای گذشته بهتدریج توانسته از یک استان با ظرفیتهای محدود در حوزه شیلات، به یکی از نقاط قابل توجه در تولید ماهیان سردآبی و گرمآبی تبدیل شود. شرایط اقلیمی مناسب در برخی مناطق، وجود منابع آبی قابل اتکا، تجربه تولیدکنندگان محلی و حمایتهای فنی و اجرایی دستگاههای مسئول، زمینهای را فراهم کرده که امروز این استان در جمع استانهای پیشرو در حوزه آبزیپروری قرار گیرد. این روند، تنها به افزایش حجم تولید محدود نمانده، بلکه به شکلگیری یک زنجیره نسبتاً کامل از تکثیر تا پرورش، فرآوری و حتی صادرات منجر شده است.
در چنین بستری، بررسی وضعیت فعلی صنعت شیلات استان زنجان، تنها مرور چند عدد و آمار تولید نیست، بلکه بازخوانی یک مسیر توسعهای است که از افزایش ظرفیت تولید بچهماهی تا ورود به بازارهای بینالمللی امتداد یافته است. رشد تولید، ارتقای کیفیت، افزایش سرانه مصرف داخلی و حرکت به سمت فناوریهای نوین، همگی نشان میدهند که این بخش در حال عبور از مرحله سنتی و ورود به مرحلهای جدید از توسعه مبتنی بر دانش و فناوری است.
از سوی دیگر، اهمیت این صنعت در شرایطی دوچندان میشود که کشور با چالشهایی همچون محدودیت منابع آبی، ضرورت افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی و نیاز به توسعه صادرات غیرنفتی مواجه است. در چنین شرایطی، آبزیپروری نهتنها یک فعالیت تولیدی، بلکه یک راهبرد اقتصادی و امنیتی محسوب میشود که میتواند بخشی از فشارهای موجود بر منابع طبیعی را کاهش داده و همزمان ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند.
در همین راستا، سیده مهریدخت مرتضوی، مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم، جزئیات این روند، دستاوردها و برنامههای آینده را تشریح کرده است.
تسنیم: وضعیت کلی تولید آبزیان در استان زنجان را چگونه توصیف میکنید؟
مرتضوی:اگر بخواهیم تصویری واقعی از وضعیت فعلی ارائه دهیم، باید گفت صنعت آبزیپروری در زنجان وارد مرحله تثبیت و رشد پایدار شده است. در سال 1404 مجموع تولید انواع ماهیان گرمآبی و سردآبی در استان به حدود 21 هزار تن رسیده است؛ عددی که نسبت به سالهای گذشته نشاندهنده یک جهش قابل توجه است.
نکته مهم این است که این رشد صرفاً افزایش عددی نیست، بلکه همراه با بهبود کیفیت تولید، استانداردسازی مزارع و ارتقای بهرهوری بوده است. بخش عمده این تولید مربوط به ماهیان سردآبی بهویژه قزلآلا است که بهدلیل شرایط اقلیمی مناسب استان، مزیت رقابتی زنجان محسوب میشود.
این دستاورد نتیجه چند عامل همزمان است؛ از جمله بهبود مدیریت مزارع، استفاده از نهادههای باکیفیتتر، آموزش بهرهبرداران و همچنین حمایتهای فنی و زیرساختی دستگاههای اجرایی.
تسنیم: نقش تولید بچهماهی در زنجیره شیلات استان چقدر اهمیت دارد؟
مرتضوی:تولید بچهماهی در واقع ستون فقرات صنعت آبزیپروری است. اگر این حلقه بهدرستی عمل نکند، کل زنجیره تولید دچار وابستگی و ناپایداری میشود. در همین راستا، استان زنجان در سال جاری موفق شده بیش از 9 میلیون و 300 هزار قطعه بچهماهی تولید کند.
این عدد فقط یک آمار نیست؛ بلکه به معنای کاهش وابستگی به سایر استانها، افزایش امنیت تولید و کاهش هزینههای تمامشده برای بهرهبرداران است. همچنین این ظرفیت به ما اجازه میدهد در آینده برنامههای توسعهای بزرگتری را در سطح استان اجرا کنیم.
از طرف دیگر، کیفیت بچهماهی تولیدی نیز بهبود یافته و همین موضوع باعث کاهش تلفات و افزایش راندمان رشد در مزارع شده است.
تسنیم: صادرات محصولات شیلاتی زنجان چه جایگاهی دارد؟
مرتضوی:یکی از نقاط قوت مهم استان، ورود جدی به بازارهای صادراتی است. در حال حاضر بیش از یکهزار و 200 تن ماهی قزلآلا از زنجان به کشورهایی مانند روسیه، عمان و جمهوری آذربایجان صادر میشود.
این موضوع چند پیام مهم دارد. نخست اینکه محصولات ما از نظر کیفیت، استانداردهای لازم برای حضور در بازارهای سختگیر خارجی را دارند. دوم اینکه صنعت شیلات استان توان رقابت اقتصادی پیدا کرده و صرفاً به بازار داخلی وابسته نیست.
از منظر اقتصادی نیز صادرات باعث ارزآوری، افزایش انگیزه تولیدکنندگان و توسعه سرمایهگذاری در این بخش شده است. هدف ما این است که با ارتقای بستهبندی، زنجیره سرد و استانداردهای بهداشتی، سهم صادرات را در سالهای آینده افزایش دهیم.
تسنیم: تغییر الگوی مصرف آبزیان در استان را چگونه ارزیابی میکنید؟
مرتضوی: این تغییر یکی از مهمترین موفقیتهای فرهنگی و اجتماعی در حوزه تغذیه استان است. اگر در گذشته مصرف آبزیان بسیار محدود بود، امروز به بیش از 8 کیلوگرم در سال برای هر نفر رسیدهایم.
این تغییر حاصل یک کار تدریجی و بلندمدت است؛ شامل آموزشهای عمومی، برنامههای رسانهای، فعالیتهای ترویجی و افزایش دسترسی مردم به محصولات باکیفیت و مقرونبهصرفه.
نکته مهم این است که مصرف آبزیان فقط یک تغییر غذایی نیست، بلکه به ارتقای سلامت جامعه نیز کمک کرده است؛ کاهش بیماریهای قلبی، افزایش کیفیت تغذیه خانوارها و جایگزینی پروتئین سالم به جای برخی محصولات پرچرب از نتایج این روند است.
تسنیم: جایگاه زنجان در تولید ماهیان سردآبی کشور چگونه است؟
مرتضوی:زنجان امروز بهعنوان یکی از استانهای پیشرو در تولید ماهیان سردآبی شناخته میشود. ما در حال حاضر رتبه نخست تولید در شمالغرب کشور و رتبه پنجم در سطح ملی را داریم.
این جایگاه تصادفی نیست؛ بلکه نتیجه ترکیب چند عامل مهم است: منابع آبی مناسب در برخی مناطق، تجربه بالای بهرهبرداران، حمایتهای فنی جهاد کشاورزی و توسعه زیرساختها.
با این حال، معتقدیم این جایگاه میتواند ارتقا پیدا کند. اگر سرمایهگذاریها افزایش یابد و موانع اداری کاهش پیدا کند، زنجان ظرفیت تبدیل شدن به یکی از سه قطب اصلی تولید ماهیان سردآبی کشور را دارد.
تسنیم: چه اقداماتی برای حمایت از تولیدکنندگان انجام شده است؟
مرتضوی:یکی از اقدامات مهم در سالهای اخیر، تشکیل اتحادیه آبزیپروران استان زنجان بوده است. این اتحادیه نقش مهمی در ساماندهی مطالبات، حل مشکلات صنفی و ایجاد انسجام میان تولیدکنندگان دارد.
ما تلاش کردهایم نگاه دولتمحور را به سمت تشکلمحوری و مشارکت بخش خصوصی سوق دهیم. زیرا تجربه نشان داده هر جا بهرهبرداران خودشان در قالب تشکلها نقشآفرینی کردهاند، مشکلات سریعتر و دقیقتر حل شده است.
در کنار آن، موضوعاتی مانند تأمین نهادهها، تسهیل مجوزها و حمایتهای فنی نیز بهصورت مستمر در دستور کار قرار دارد.
تسنیم: در حوزه زیرساختها چه پروژههای مهمی اجرا شده است؟
مرتضوی: یکی از پروژههای شاخص، راهاندازی یک واحد بزرگ تولید بچهماهی در شهرستان ماهنشان با ظرفیت 5 میلیون قطعه است. برای اجرای این پروژه بیش از 15 میلیارد تومان سرمایهگذاری انجام شده است.
این پروژه از چند جهت اهمیت دارد؛ اول اینکه زنجیره تولید استان را کاملتر میکند، دوم اینکه باعث کاهش هزینههای حملونقل و افزایش سرعت تأمین بچهماهی میشود و سوم اینکه به ایجاد اشتغال پایدار در منطقه کمک میکند.
تسنیم: آینده صنعت شیلات زنجان را چگونه ترسیم میکنید؟
مرتضوی: ما به آینده این صنعت بسیار امیدواریم، اما این آینده نیازمند یک تغییر رویکرد جدی است. دیگر نمیتوان با روشهای سنتی پاسخگوی نیازهای امروز بود.
سیاست اصلی ما حرکت به سمت شیلات دانشبنیان است. استفاده از فناوریهایی مانند نانوحباب و سیستمهای غنیسازی اکسیژن میتواند تحول بزرگی در بهرهوری ایجاد کند؛ هم مصرف آب را کاهش میدهد و هم میزان تولید در واحد سطح را افزایش میدهد.
در واقع آینده شیلات زنجان بر سه پایه استوار خواهد بود:
افزایش بهرهوری با فناوریهای نوین
توسعه صادرات و بازارهای خارجی
تقویت زنجیره کامل تولید از تکثیر تا عرضه
اگر این سه محور بهدرستی اجرا شوند، میتوان گفت زنجان در مسیر تبدیل شدن به یکی از قطبهای مهم شیلات کشور قرار گرفته است.
انتهای پیام/
